‘Eerst verwaarlozen ze het huis. Later gaan ze schreeuwen’

Verwarde mensen

Mensen met psychische problemen belanden steeds vaker in de politie-cel, waar ze niet horen. De oorzaak: ze wonen alleen, zonder begeleiding.

Een verwarde man in Sittard wordt zijn woning uit gezet. Foto Annemiek Mommers / HH

De Rotterdamse korpschef Frank Paauw zei het dinsdag onomwonden: de stad heeft steeds meer last van verwarde personen. Zijn korps heeft de ‘verwarde personen’ dit jaar voor het eerst opgenomen in het ‘dreigingsbeeld’ – alles waar de burger gevaar door kan lopen. Donderdag voegde woningbouwcorporatie Havensteder toe: elke week is er wel een verwarde huurder die zijn huis in brand steekt of een buurman bedreigt. En korpschef Akerboom van de Nationale Politie zei in het Algemeen Dagblad: er is te weinig hulp voor verwarde personen die thuis wonen. De politie moet nu steeds ingrijpen.

En er was al zo veel over vergaderd, in het hele land. Hele rapporten zijn erover geschreven en congressen over gehouden. In oktober dit jaar spraken regionale bestuurders, ervaringsdeskundigen en ‘zorgpartners’ in Utrecht over de problematiek, een jaar eerder verscheen het VNG-rapport ‘Doorpakken!’. Eind januari is er een congres van het Studiecentrum Bedrijf en Overheid.

GGZ Nederland zegt in een reactie dat de politie-uitspraken „erg stigmatiserend” zijn voor psychiatrisch patiënten.

De ergste incidenten halen het nieuws, zoals de psychotische man die eind februari bij het hoofdkantoor van de Rabobank in Utrecht een 41-jarige medewerker van de bank neerstak – zij overleed in het ziekenhuis. Of de man in Rotterdam-Zuid die in mei eerst zijn onderbuurvrouw neerschoot en toen zichzelf doodde. Of Bart van U., die in 2014 oud-minister Els Borst om het leven bracht.

Daaronder ligt een groeiende berg van duizenden incidenten. Bij de Rotterdamse politie steeg het aantal meldingen over verwarde personen van 6.000 in 2014 tot ruim 8.000 dit jaar. Landelijk veroorzaken verwarde huurders 2.000 incidenten zoals brandstichting en explosies of agressie tegen buren of medewerkers, volgens de koepel van woningbouwcorporaties Aedes. De corporaties kregen dit jaar nog eens 18.000 meldingen van ‘structurele overlast’ door verwarde bewoners. Twintig procent van de corporaties ziet een „grote toename” het afgelopen jaar.

Vervelende scheiding

Hoe kan dat? Er zijn in elk geval niet méér verwarde personen dan tien of vijftien jaar geleden, zegt Frans Douw. Hij was dertig jaar directeur van verschillende gevangenissen en houdt zich sinds zijn pensioen onder meer bezig met hulp aan verwarde personen. Hooguit, zegt hij, is het aantal dementerende ouderen dat langer thuis woont, gegroeid. Douw schetst de levensloop van de meeste – niet demente – ‘verwarde personen’. „Iemand maakt een vervelende scheiding door, verliest zijn baan, gaat drinken of drugs gebruiken en vereenzaamt. Of iemand heeft al zijn leven lang psychische problemen. In beide gevallen zijn het processen van jaren. Eerst verwaarlozen ze het huis. Later lopen ze over straat in zich zelf te praten, na verloop van tijd gaan ze schreeuwen en op een gegeven moment weet niemand meer wat ze met die persoon aanmoeten. De persoon krijgt brieven van de verhuurder maar die leest hij niet. Brieven van instanties opent hij niet. Pas als hij of zij agressief wordt of een brand veroorzaakt, wordt de politie gebeld.”

Vaak belanden verwarde personen in de cel. Een politieagent in Arnhem verzuchtte op 16 december op Twitter „Tijdens noodhulpdienst twee uur druk geweest met verwarde dame. Uiteindelijk mevrouw ter beoordeling ingesloten in politiecel. Verwarde personen horen niet thuis in een politiecel.”

Dat vindt ook burgemeester Van Rumund van Wageningen. In zijn gemeente steeg het aantal overlastmeldingen over „verwarde en overspannen personen” in 2016 met 13 procent tot 198 meldingen. In zijn regio worden verwarde mensen op straat nu naar een speciale plek gebracht (geen cel) door politie en een hulpverlener om in een „rustig, veilige omgeving” de situatie te beoordelen. „Die mensen horen niet in de cel”, zegt ook hij in een reactie.

Frans Douw: „Het begint ermee dat patiënten hun medicijnen moeten nemen en dat doen ze minder sinds ze een eigen risico hebben (385 euro per jaar, red).” Daarnaast is eenderde van de 30.000 woon-plekken in psychiatrische instellingen de afgelopen vier jaar geschrapt. En bijna een kwart van het aantal bedden in verpleeg- en verzorgingshuizen. Er wonen dus veel meer potentieel verwarde mensen alleen, zonder begeleiding.

En dan is er de bureaucratisering, volgens Douw. „Veel hulpverleners vergaderen over ‘casussen’ maar gaan niet naar mensen toe. Gewoon naar hun huis. Ze kennen de buurt niet. Een ouderwetse wijkzuster of wijkagent wist precies wie waar woonde en wie verward was of dreigde te worden. Die had een netwerk in de buurt.” Douw moet er zelfs een beetje om lachen. „Een patiënt moet drie keer naar kantoor komen (doet-ie niet) voor een ‘evidence based interventie’ en dan is het geld op. Daar heb je dus niks aan.”

Paniekaanvallen

Veertig procent van de woningcorporaties zei in september volgens de Monitor Verwarde Personen dat de samenwerking met zorg en politie „matig tot zeer slecht” verloopt. De samenvatting: „De extramuralisering is merkbaar in wijken en buurten. Zo wonen mensen die voorheen beschermd in een verzorgingshuis of woonvoorziening woonden, steeds vaker in de wijk. Aedes onderschrijft deze visie van de inclusieve samenleving. Maar er is wel wat voor nodig om dat te realiseren. Zo is er spreiding nodig van kwetsbare groepen zodat er draag-last en draagkracht in de buurten blijft. En er is begeleiding nodig: 87 procent van de corporaties zegt dat er te weinig extramurale begeleiding is van mensen met een ggz-achtergrond.”

Oftewel: psychiatrisch patiënten die vroeger begeleid woonden, worden nu aan hun lot overgelaten. Buren klagen over verwaarlozing en vervuiling, geluidsoverlast en (nachtelijke) overlast door bijvoorbeeld psychoses of paniekaanvallen. 84 procent van de corporaties zegt dat de hulpverlening „minder vrijblijvend moet zijn”. Een jaar geleden, in januari, had Aedes dat ook al geschreven aan de Tweede Kamer.

Douw pleit ervoor dat iemand van de gemeente in kaart brengt wie een verwarde buurtbewoner kan helpen. „Gewoon, een buurvrouw die een keer in de week koffie komt drinken. Een ander die af en toe helpt om het huis op te ruimen. Die de persoon leren kennen en helpen.”

Onlangs zei Aedes-voorzitter Marnix Norder: „Snel ingrijpen is in het belang van de bewoner én de buren. We komen liever langs met een zorgverlener dan met de politie als het te laat is. We willen de wijk voor iedereen leefbaar houden. Dus nieuw kabinet, onderken dat langer zelfstandig wonen tot problemen leidt.”