Dijsselbloem: Rutte II wankelde in 2015

Afscheidsinterview Eurogroepvoorzitter

Bijna viel het kabinet Rutte II toen de VVD de Grieken moest redden, zegt Jeroen Dijsselbloem. En hij vreest een Duits dictaat in Europa.

Jeroen Dijsselbloem Jonas Roosens/ANP

Het kabinet Rutte II was in de zomer van 2015 dichtbij een kabinetscrisis. Dat zegt Eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem in een interview met NRC. Aanleiding was de derde lening met voorwaarden aan Griekenland die tijdens die zomer onder hoge druk tot stand kwam tussen de eurolanden en de Syriza-regering van de Griekse premier Alexis Tsipras.

De VVD-fractie had grote moeite met de Griekse deal waarmee VVD-premier Rutte akkoord was gegaan in Brussel, en die Dijsselbloem als voorzitter van de Eurogroep had voorgekookt. Rutte brak zijn verkiezingsbelofte geen geld meer aan de Grieken te geven, erkende hij meteen.

De VVD-fractie wilde tegen die deal stemmen, zegt Dijsselbloem. „Als de fractie had doorgezet, had dat een enorme crisis in de VVD gegeven, tot en met de val van het kabinet. Want Mark Rutte was in die lange nacht in Brussel akkoord gegaan.”

Dichterbij een kabinetscrisis kwam de coalitie van VVD en PvdA in Rutte II niet, volgens Dijsselbloem. „Niet tijdens bed-bad-brood of de vrije artsenkeuze. Het was Griekenland.”

Een betrokkene van de VVD bevestigt dat het hoog opliep in de VVD-fractie door de Griekse deal. De VVD-fractie had vooral moeite met de opgelopen rekening van de patstelling tussen Griekenland en Europa.

Maar in VVD-ogen was de Griekse crisis niet het moment dat Rutte II het dichtst was bij een kabinetscrisis: tijdens de onenigheid over de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers (bed-bad-brood) was het kabinet daar dichterbij, in liberale ogen. Premier Rutte wil niet inhoudelijk terugkijken: „Ik laat dit bij Jeroen.”

Lees ook het grote interview met de vertrekkend eurogroepvoorzitter: Dijsselbloem beschouwt de betiteling 'technocraat' als een geuzennaam

Jeroen Dijsselbloem is bezig aan zijn laatste maand als voorzitter van de Eurogroep. Hij moet vertrekken nadat de nieuwe coalitie, van VVD met CDA, D66 en ChristenUnie, weigerde toe te geven aan de wens van andere Europese landen om Dijsselbloem langer te laten blijven in zijn Europese functie. Dijsselbloem zegt daar nu over: „Ik wilde niet voor een paar maanden de stoel warm houden, wel voor een halfjaar.” Het kabinet vreesde dat dit een opstap zou zijn naar een permanente voorzitter van de Eurogroep en daar is Nederland tegen. „Ik snap het volledig”, zegt Dijsselbloem nu. „Dit is altijd het Nederlandse standpunt geweest, ik heb het zelf verdedigd.”

Door zijn optreden werd Dijsselbloem het strenge gezicht van Europa: de man van bezuinigingen, sancties en regels. Syriza had begin 2015 de verkiezingen gewonnen met de belofte de in hun ogen harde voorwaarden van de eerdere Europese hulpleningen te heronderhandelen. Ook wilde de partij dat een deel van de Griekse schuld zou worden kwijtgescholden. Het duurde een halfjaar, tot 13 juli 2015, voordat de eurozone en Griekenland het eens konden worden over de nieuwe lening die Griekenland nodig had. Uiteindelijk gaat ook de VVD-fractie half augustus 2015 akkoord.

De VVD wilde niet dat Nederland alleen kwam te staan in Europa, zei VVD-Kamerlid en financieel woordvoerder Mark Harbers na een urenlange fractievergadering. Hij betwijfelde of het hulppakket zou werken. In de Kamer stemde van de VVD-fractie alleen Joost Taverne tegen.

Dijsselbloem betreurt dat er, nu de crisis voorbij is, in Brussel een wat laconieke sfeer is ontstaan rond de budgettaire regels, ook bij de Europese Commissie van Jean-Claude Juncker.

De recente opmerkingen van de Duitse sociaal-democraat Martin Schulz dat er een Verenigde Staten van Europa moet komen, vindt Dijsselbloem destructief. Landen die dat niet willen moeten wegwezen, zegt hij. „Als ik de stemming peil, blijven er dan weinig landen over. We moeten de tegenstellingen tussen landen niet overwinnen met dictaten.” Schulz is bezig met Angela Merkel een nieuwe Duitse regering te vormen.