Art flippen en andere veilingtrends in 2017

Kunstmarkt 2017

Een polshorloge van 15 miljoen euro en een penselenbakje van 32 miljoen. Het veilingjaar in vijf vaststellingen.

De veiling van 'Salvator Mundi', het duurst geveilde schilderij ooit: het kostte 381 miljoen euro. Foto Timothy A. Clary/AFP

Met hetzelfde gemak als waarmee Qatar in augustus de voetbalwereld verbijsterde, door honderden miljoenen uit te trekken voor de transfer van de Braziliaanse stervoetballer Neymar, zo heeft een ander golfstaatje de kunstwereld in november op zijn kop gezet.

Voor 450 miljoen dollar verwierf Abu Dhabi bij Christie’s een klein, zwaar overgeschilderd schilderij van Christus, dat door sommige kunstkenners (deels) aan Leonardo da Vinci is toegeschreven. Het bestaande veilingrecord – 179,3 miljoen dollar voor een Picasso – werd daarmee verpulverd.

Die ontwikkeling maakt Nederland op papier schathemeltjerijk. Met alleen al de schilderijen in de eregalerij van het Rijksmuseum zou de staatsschuld (van bijna 500 miljard euro) voor een flink deel af te lossen zijn. Het Melkmeisje van Vermeer kan de eerste ‘billion-dollar painting’ worden.

Net als in de voetballerij lijkt aan de top van de kunstmarkt geld zijn betekenis te hebben verloren, stelde Peter Schjeldahl eind november in een scherpe analyse in The New Yorker. „Wat werd neergeteld voor Leonardo’s Salvator Mundi lijkt totaal ander spul dan waarmee jij en ik brood kopen of de huur betalen.” De koper van de ‘laatste Leonardo’, stelde Schjeldahl, is een „cash Burning Man”, een verwijzing naar het woestijnfestival waar altijd een grote houten pop wordt verbrand.

Het veilingjaar in vijf vaststellingen.

1. Vreemdste eend

Christie’s bood Salvator Mundi aan op een veiling van naoorlogse kunst. Het werd aangeboden na een sculptuur van Louise Bourgeois en vóór een graffitischilderij van Keith Haring. Maar de ongerijmdste veilingkavel in 2017 was de Formule I-bolide waarmee coureur Michael Schumacher de Grand Prix van Monaco in 2001 won. De race-auto had in november een plek gekregen in een avondveiling van naoorlogse kunst bij Sotheby’s in New York, tussen de schilderijen van Willem de Kooning en Andy Warhol.

Grégoire Billault, het hoofd van de afdeling Contemporary Art, zei over de bolide tegen de Financial Times: „Het een kunstwerk noemen is misschien overdreven, en het zal ook niet ieders smaak zijn. Maar het is beslist hedendaags en schitterend, en het past bij onze generatie.”

De racewagen bracht 7,5 miljoen dollar op, een record voor een moderne bolide. Duidelijk is dat kopers er geen problemen mee hebben dat veilinghuizen de traditionele categorie-indeling laten vervagen.

2. Wereldrecords

De top van de markt is booming. Eind november verkochten Christie’s, Sotheby’s en Phillips in New York in één week bij elf veilingen voor 2,3 miljard dollar aan kunst. Bijna het dubbele van de opbrengst van de grote najaarsveilingen een jaar eerder.

Het regende ook veilingrecords in 2017. Sommige maken duidelijk dat de grote veilinghuizen hun horizon met succes verzetten. De laatste jaren investeerde Christie’s bijvoorbeeld in het veilen van designerhandtassen en in de Aziatische markt. Dat betaalde zich in juni in Hongkong uit: een Hermes dameshandtas van wit krokodillenleer bracht 322.000 euro op.

Sotheby’s boekte in Hongkong begin oktober een wereldrecord voor Chinees porselein. Een 900 jaar oud bakje om penselen uit te spoelen verwisselde voor 32 miljoen euro van eigenaar.

Christie’s noteerde een wereldrecord voor kunst uit Oceanië: 6,3 miljoen euro voor een twee eeuwen oude houten oorlogsgod uit Hawaï. En Phillips boekte in New York een recordopbrengst voor polshorloges: 15 miljoen euro voor de gebutste Rolex Daytona die vanaf 1968 om de pols van acteur Paul Newman zat.

Dé conclusie van 2017: op exclusieve stukken van triple A-kwaliteit staat nauwelijks een prijs.

3. Art flippen

Een titelloos graffiti-schilderij van Jean-Michel Basquiat (1960-1988) dat in 1982 nog 18.000 dollar kostte, werd in mei bij Sotheby’s geveild voor ruim 110 miljoen dollar. In 35 jaar tijd ging de prijs voor dit schilderij 6.100 keer over de kop.

Kunstwerken kopen om ze op te slaan in belastingvrije depots en ze weer te laten veilen als er winstkansen zijn, het komt veelvuldig voor. Veilinghuizen voeden de vraag naar kunst van gewilde kunstenaars door steeds vaker kunst aan te bieden die net is geconcipieerd, galeries daarmee buitenspel zettend. Voor miljardairs is kunst als goud, aandelen en bitcoins: een gangbaar beleggingsvehikel.

4. Veilinghoofdstad

New York is nog altijd de onbetwiste veilinghoofdstad van de wereld. Al kwam het een na hoogste veilingresultaat dit jaar uit Peking – 119 miljoen euro voor een serie landschapstekeningen van de Chinese kunstschilder Qi Baishi – werden veertien van de twintig hoogste resultaten toch in New York gerealiseerd. Zelfs een dertiende-eeuws Chinese drakenschildering van Chen Rong (opbrengst 46 miljoen euro) veilde Christie’s in New York, en niet in Hongkong. Ook Chinezen weten de weg naar New York te vinden.

5. Marktleider

Christie’s blijft met afstand marktleider. Het van oorsprong Britse bedrijf veilde veertien van de twintig duurste kunstwerken van dit jaar. En van de totale waarde van die werken, 1,37 miljard euro, nam Christie’s 75 procent voor zijn rekening. De verwachte veilingklapper van komend jaar, de Rockefeller-collectie, zal ook door Christie’s worden aangeboden. Voor het beursgenoteerde Sotheby’s, dat de afgelopen jaren onder vuur lag van morrende aandeelhouders, is er nog altijd werk aan de winkel.

    • Arjen Ribbens