AFM overweegt hoger beroep in accountantsuitspraak

Interview met Gerben Everts, AFM-bestuurder De rechter heeft de boetes die de AFM oplegde aan EY en PwC vernietigd. En nu? De AFM overweegt serieus om in hoger beroep te gaan.

Exterieur van het kantoor van Autoriteit Financiële Markten (AFM) in Amsterdam. Foto Koen Suyk/ANP Xtra

De boodschap was consequent en snoeihard. Al jaren stelt de Autoriteit Financiële Markten (AFM) dat de grote accountantskantoren het beter moeten doen.

Grote woorden en daden ging de toezichthouder op accountants niet uit de weg. In 2014 signaleerde de AFM „structurele tekortkomingen” in het werk van de grootste vier kantoren. Twee jaar later legde de AFM deze kantoren miljoenenboetes op vanwege deze beroerde prestaties. Afgelopen zomer stelde de toezichthouder vast dat verbetering „te langzaam” gaat.

Nu is de toezichthouder echter zelf in de problemen geraakt door die miljoenenboetes. Twee van de vier kantoren, EY en PwC, vochten hun boete aan en kregen woensdag gelijk van de bestuursrechter.

De AFM heeft de boetes opgelegd omdat de accountantskantoren hun ‘zorgplicht’ hadden geschonden. Van de wet moeten kantoren ervoor zorgen dat hun accountants ‘vakbekwaam’ optreden. De AFM heeft geredeneerd dat de kantoren dat hebben nagelaten – hoe kon het werk van hun accountants in 2014 anders zo belabberd is geweest?

De rechter is het daar echter niet mee eens. Hij stelt dat schending van de zorgplicht niet enkel kan worden vastgesteld door te kijken of individuele accountants hun werk goed uitvoeren bij de bedrijven die ze controleren. Een tegenvaller voor de toezichthouder. AFM-bestuurder Gerben Everts, verantwoordelijk voor het toezicht op accountants, reageert.

Wat vindt u van de uitspraak?

„Het is een verrassende wending. De jurisprudentie tot op heden was klip en klaar: we konden conclusies trekken over de zorgplicht van kantoren op basis van het werk van individuele accountants. De rechtbank is vandaag omgegaan. Dit is een scenario waar we rekening mee hadden gehouden, maar niet op hadden gehoopt.”

U hebt zich in het verleden hard uitgelaten over de kwaliteit van de accountants. Is deze uitspraak reden om iets van die kritiek in te slikken?

„De rechter heeft onze bevindingen niet tegengesproken. Er is een algeheel beeld van: er moet iets gebeuren bij de accountantskantoren. De maatschappij lijdt onder gevallen waar het misgaat, zoals nu weer bij Steinhoff [de Zuid-Afrikaanse meubelreus met de Nederlandse accountant Deloitte waarbij de koers instortte na boekhoudproblemen, red.]”

Doet deze uitspraak afbreuk aan uw gezag als toezichthouder?

„Laat ik eerlijk zijn. Het was mooier geweest als de conclusie was geweest: een boete is gepast. Maar ik denk niet dat de uitspraak knabbelt aan onze autoriteit en bevindingen. We moeten nu met opgeheven hoofd verder gaan op de route die wij én de accountantskantoren zelf belangrijk vinden om te komen tot betere kwaliteit. Er is echt niemand die nu denkt: ‘Ah, dat hoeft dus allemaal niet meer.’ Alleen: daar past nu dus even geen boete bij voor deze twee kantoren. Nou, dat is even een feit.”

Wat zijn de gevolgen van deze uitspraak? Gaat het toezicht drastisch op de schop?

„Wat ons betreft moet de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit liggen bij het kantoor en de bestuurders. Klanten gaan niet in zee met Jan of Piet of Klaas, maar met PwC of EY. Zij moeten instaan voor de kwaliteit, zij zijn verantwoordelijk als Jan of Piet of Klaas een schuiver maakt. De rechter heeft nu gezegd: nee, de accountant is verantwoordelijk. We kunnen ons richten op tuchtklachten en boetes voor individuele accountants. Maar wij denken dat je er niets aan hebt om een opsporingsinstantie te zijn, door je enkel op slechtste jongetjes van de klas te richten. Daar kan je decennia mee zoet zijn, maar dat verandert niets in de sector. Vandaar dat we serieus overwegen om in hoger beroep te gaan.”

Is de AFM overmoedig geweest met het opleggen van deze boetes?

„Nee. Alleszins niet. Het was een gecalculeerd risico. Wij vonden dat de maatschappij gediend was met alle drukmiddelen die wij konden opleggen. We konden niet accepteren dat de accountantskantoren de urgentie niet voelden. Dat hebben we gedaan met risico dat rechter anders zou kunnen doen besluiten.”

Accountants verwijten de AFM de strengste toezichthouder ter wereld te zijn. Is dat zo?

„We hebben in elk geval een hele strenge rechter. Dat is vandaag duidelijk geworden.

„Maar goed. Zijn wij de strengste toezichthouder? Het antwoord is duidelijk nee. De rest van de wereld, zeker landen die ook al tien jaar met toezicht bezig zijn, hebben exact dezelfde bevindingen en wegen de ernst op exact dezelfde wijze. Alleen: het ene land kan wel boetes opleggen aan kantoren – wij dachten dat ook te kunnen. Andere landen kunnen enkel boetes opleggen aan individuele accountants.”

Tijdens de zitting zei PwC-bestuursvoorzitter Ad van Gils dat het handhavingsbeleid van de AFM niet bijdraagt aan het terugwinnen van het vertrouwen. Wat vindt u daarvan?

„Je kan de leraar bekritiseren dat die toch wel erg strenge rapportcijfers geeft, maar ja, uiteindelijk moet je wel zelf slagen. Wij kunnen alleen gas terugnemen als we grote verbetering zien en dat kunnen onderbouwen.”

Lees ook dit artikel over de rechtszaak tussen de AFM en de twee accountantskantoren
    • Camil Driessen
    • Teri van der Heijden