‘De meeste milieubewuste mensen doen bij lange na niet genoeg’

Milieu Veel Nederlanders denken dat ze duurzaam bezig zijn. Maar volgens auteur Babette Porcelijn richten we onverminderd zware milieuschade aan. Plus: vijf tips om groener te leven.

Koffiesok Thomas Nondh Jansen

Babette Porcelijn (44) had „altijd al wel” het idee dat het milieu belangrijk was, maar „het had niet echt topprioriteit in mijn leven. Een fijn leven en leuke spullen waren belangrijker.” Tot die zondagmiddag in 2014 dat haar man haar voorlas dat de zestien grootste zeecontainerschepen ter wereld evenveel zwavel uitstoten als alle auto’s ter wereld. En dat als we op deze manier doorleven, onze mondiale samenleving rond 2030 door vervuiling en uitgeputte voorraden zal ‘crashen’. „Ik vond die informatie zó shocking dat het een kantelpunt in mijn leven is geworden.”

Porcelijn, die industrieel ontwerpen studeerde aan de TU Delft en werkt als ontwerpster in de communicatieve sector, kan eindeloos veel redenen noemen waarom we nú moeten beginnen met duurzaam leven. „Volgens recente cijfers van het wetenschappelijk tijdschrift Nature verdwijnen er per seconde 476 bomen méér dan er worden geplant. Bomen die CO2 uit de lucht halen, vruchtbare grond vasthouden, onderdak bieden aan dieren en waarin 80 procent van de biodiversiteit op land zich bevindt.” Porcelijn ging zich verdiepen in duurzaamheid en milieu-impact, riep de hulp in van onafhankelijk onderzoeksinstituut CE Delft en van adviesbureau Ecofys en schreef er een boek over dat tot in Brazilië de aandacht van media en uitgevers trekt: De verborgen impact.

Hoe klimaatbewust ben jij? Doe de quiz

In uw boek lijkt u oprecht geraakt door de schade die de mens aanricht.

„Dat komt doordat ik in de veronderstelling leefde dat we in Nederland best goed bezig waren: het milieu lijkt schoner dan een paar decennia geleden, de natuur herstelt zich en de overheid hanteert strenge milieuregels. Maar opeens realiseerde ik me dat we de gevolgen van ons consumptiepatroon hebben verlegd naar elders, buiten ons zicht. Daar duidt de titel van mijn boek op. We kijken vooral naar de CO2-uitstoot van onze eigen auto’s en huishoudens, maar niet naar de vervuiling, de ontbossing en het grondgebruik als gevolg van de productie van onze mobieltjes, laptops, kleding et cetera. Milieu-impact is voor Nederlanders een soort blinde vlek geworden omdat het in eigen land redelijk goed gaat. Ik besloot in actie te komen omdat milieuschade overal ter wereld leidt tot conflicten, vluchtelingen, sterfgevallen en uitbuiting.”

Wat zijn de grootste veroorzakers van milieuschade?

„Ik heb een top-10 opgesteld. De allerergste vervuilers zijn wat ik noem ‘spullen’. Spullen die vaak van heel ver worden geïmporteerd. Denk aan iPads, speelgoed, kerstballen, meubels en gadgets, producten die duizenden kilometers afleggen per vervuilend schip of vliegtuig. En wat nog erger is: voor de productie van spullen zijn veel grondstoffen nodig. Een laptop bijvoorbeeld bevat goud, nikkel, koper, kobalt, tin en glas. Om 64 laptops te produceren, moet 10.000 kilo erts worden gedolven, wat in totaal slechts 50 gram goud oplevert. De mijnbouw en productie zijn verreweg de vervuilendste fase in het gebruik van elektronica en de meeste andere spullen.”

Wat staat er nog meer in de top-10?

„Vlees eten staat op twee. De hele vleesketen is enorm schadelijk voor het milieu. Om veevoer (soja) te produceren worden bossen gekapt, is heel veel water nodig en veel land dat ook voor de teelt van gewassen kan worden gebruikt. Bovendien stoten koeien sterke broeikasgassen uit. De uitstoot daarvan voor vlees op je bord is ongeveer even groot als de uitstoot van auto’s in Nederland. Voor 1 kilo rundvlees is 15.000 liter water nodig, daarvan kun je driehonderd dagen douchen. En per kilo vlees zijn circa 25 bomen nodig om de extra CO2 op te nemen, terwijl er voor veeteelt juist bos gekapt wordt.

„Op de zesde plaats staat vliegen. De schade door een retourtje Amsterdam-Bali staat gelijk aan vier jaar autorijden. Mindblowing!”

Hoe zijn volgens u burgers zo ver te krijgen dat ze zich dit allemaal gaan realiseren en hun gedrag veranderen?

„Ik ben daar niet zo pessimistisch over. Steeds meer jonge, hippe vloggers kiezen het milieu als onderwerp. Als je het milieu populair maakt, kan de grote massa bereikt worden. Ik zou bijvoorbeeld graag de Toppers mobiliseren en soapschrijvers zo ver krijgen dat ze het milieu opnemen in scripts.”

Maar ook de milieubewuste mens doet lang niet genoeg voor het milieu, blijkt uit uw boek.

„Nee, de meeste milieubewuste mensen denken dat ze goed bezig zijn als ze de verwarming een graadje lager zetten, ’s avonds een lamp minder aandoen en een eigen tas meenemen naar de supermarkt. Heel goed, maar bij lange na niet genoeg. Dit soort aanpassingen zijn peanuts vergeleken bij de grote stappen die we moeten zetten: minder spullen kopen, niet meer vliegen, thuis hernieuwbare energiebronnen gebruiken, de auto de deur uitdoen en vegetariër worden. Ik vrees dat het jarenlang hameren van milieuorganisaties op die kleine dingen misschien wel een averechts effect heeft gehad: omdat we een minuut korter douchen, biologische koffie kopen en ons afval scheiden vinden we dat we echt goed bezig zijn. Maar een plastic broodtrommeltje gebruiken in plaats van een boterhamzakje gaat echt nergens over als je het vergelijkt met autorijden of vliegen.”

Legt u eens uit

„Van 1,2 liter aardolie kun je 1 liter benzine maken of 1200 plastic zakjes produceren. Het probleem met plastic is niet de productie als wel het feit dat het in de natuur terecht kan komen en heel slecht afbreekbaar is. We love to hate verpakkingen, terwijl ze juist verspilling tegengaan: door het plasticje om een komkommer of doos tomaten bederven ze minder snel en belanden ze minder gauw in de vuilnisbak. Zo vinden we het ook belangrijk om een oplader uit het stopcontact te halen na gebruik, terwijl de productie van het apparaat dat wordt opgeladen vele malen vervuilender is dan die oplader in het stopcontact laten zitten. Als je je de hele dag kleine dingen afvraagt – bijvoorbeeld of je wel koffie op het station mag kopen omdat dat afval oplevert – krijg je ecorexia. Concentreer je liever op maatregelen die écht zoden aan de dijk zetten.”

Hoe ziet uw eigen leven er nu uit?

„Mijn leven is alleen maar gelukkiger en goedkoper geworden sinds ik de auto heb weggedaan, geen vlees meer eet en geen vliegvakanties meer boek. Ik ben fitter doordat ik meer loop en fiets. En doordat ik veel minder spullen koop, is mijn huis een stuk opgeruimder.”

De verborgen impact. Alles voor een eco- positief leven. Uitgeverij Q, 200 blz, 22,50 euro