Een kasteelheer in de Loire ben je al voor 50 euro

‘Adopteer een kasteel’

Het opkopen van „een romantische ruïne” is een van de creatieve manieren waarop Fransen krakend erfgoed proberen te redden.

Het kasteel kasteel La Mothe-Chandeniers in Les Trois Moutiers heeft betere tijden gekend. Foto Guillaume Souvant/AFP

Hij is binnenkort mede-eigenaar, maar Victor Brossollet ziet kasteel La Mothe-Chandeniers deze zonnige herfstochtend voor het eerst. „Prachtig”, zegt hij, voordat hij zich in een roeibootje hijst waarmee hij de slotgracht over peddelt. „Ik had foto’s bekeken en wist dat het er slecht aan toe was, dat er zelfs bomen binnen de muren stonden. Maar het is veel minder een ruïne dan ik had verwacht.” Na zijn bezoek is hij overtuigd. „Pas als je het ervaart, ontdek je de ware ziel van dit kasteel. Dit moet behouden blijven.”

Brossollet, een 30-jarige consultant uit Parijs, wordt niet de enige eigenaar. Hij heeft met intussen meer dan zevenduizend anderen 50 euro overgemaakt om het totale aankoopbedrag van 500.000 euro te kunnen opbrengen, teneinde het kasteel in de Loire-regio, even onder Saumur, voor verder verval te behoeden. Adopte un château (Adopteer een kasteel) heet het initiatief. Het is een van de creatieve nieuwe manieren waarop Fransen krakend erfgoed proberen te redden.

Want ook La Mothe-Chandeniers heeft betere tijden gekend. Alleen het torentje aan de brug over de slotgracht heeft nog iets wat op een dak lijkt. De stenen van de kantelen op de hoofdtoren balanceren vervaarlijk, geen raam is meer heel en, inderdaad, in wat ooit eet- en slaapkamers waren groeien nu immense bomen en struiken. In 1932 probeerde toenmalig eigenaar, baron Robert Lejeune, centrale verwarming te laten uitleggen. Na de uitslaande brand die daarop volgde heeft niemand meer in het kasteel gewoond.

Cultureel erfgoed

Brossolet wordt rondgeleid door Julien Marquis van Adopte un château en door Romain Delaume van Dartagnans, een op winst gerichte crowdfundingsite voor cultureel erfgoed. ‘Word kasteelheer voor slechts 50 euro’, luidt de ronkende slogan op de site van Dartagnans. Daarnaast een met een drone gemaakt filmpje van La Mothe. Wie méér stort krijgt voor Kerst een speciale cadeauverpakking met een fysiek aandeel in het kasteel. De actie is een groot succes.

Het is voor het eerst, vertelt Marquis, dat een grote groep Fransen zo collectief een kasteel koopt. In september probeerden hij en Delaume het ook al met het zeker zo vervallen Le Paluel in de Dordogne (waar Louis de Funès ooit de film Le Tatoué opnam). Op de veiling bleek dat ze een paar ton te weinig hadden opgehaald om serieus mee te bieden. Voor La Mothe-Chandeniers komt geen veiling: Adopte un château heeft een principe-overeenkomst met de huidige eigenaar, een excentrieke oud-wiskundeleraar die ooit grootste plannen had maar er nooit in slaagde het monument op te lappen.

Omdat een rijke ondernemer eerder ooit 5 ton heeft geboden, houdt hij vast aan dat bedrag. „Dat is eigenlijk veel te veel”, zegt Marquis. Voor de helft kun je in Frankrijk kastelen kopen die nog prima bewoonbaar zijn, maar waarvan de eigenaars het dure onderhoud vaak niet meer kunnen opbrengen. „Het gaat natuurlijk ook om de artistieke waarde. We betalen ook voor het symbool van een romantische ruïne.” Een officiële monumentenstatus heeft het grotendeels in de negentiende eeuw gebouwde kasteel niet. „We weten dat Amerikanen geïnteresseerd zijn om het af te breken en naar de VS te verhuizen. Maar dat nooit!”

Marquis (35) studeerde geschiedenis, maar verdient zijn geld met een restaurant in een zestiende-eeuwse herberg in de Bourgogne. Erfgoed is zijn hobby. „Er zijn tussen de dertig- en veertigduizend kastelen in Frankrijk en zo’n zeshonderd staan op instorten”, zegt hij, behoedzaam struinend door het natte gras. „Na de Revolutie is nooit echt de vraag gesteld wat er met die kastelen moest. Maar de adellijke eigenaars hadden tot in de negentiende eeuw nog enige privileges. Sinds de Tweede Wereldoorlog hebben ze die niet meer en raken kastelen in verval.”

Julien Marquis van Adopte un château en Eliane Lamacque, bij wie La Mothe in de achtertuin staat. Foto Peter Vermaas

Het probleem raakt ook andere historische bouwwerken. Daarom heeft president Emmanuel Macron in september de bekende tv-presentator (en huisvriend van de Macrons) Stéphane Bern aangesteld voor een speciale missie om te bekijken hoe het patrimoine, het erfgoed, op betaalbare wijze voor de eeuwigheid bewaard kan blijven. De immer blijmoedig glimlachende monarchist Bern presenteert het populaire programma Secrets de l’histoire over kastelen, kerken en andere monumenten. ‘Monsieur Patrimoine’, zoals hij genoemd wordt, heeft intussen voorgesteld een speciale erfgoedloterij te beginnen en om voor de entree van kathedralen toegang te gaan heffen, zoals in andere landen al het geval is. Dat laatste plan viel, vooral bij gelovigen, niet meteen in goede aarde.

„Er moet sowieso iets gebeuren”, zegt Marquis. „Bij een verkeersongeluk heeft de samenleving er geen moeite mee een helikopter te sturen die 30.000 euro per uur kost. Instortend erfgoed is net zo goed een noodsituatie.” En zeker voor Frankrijk, dat vooral vanwege het overvloedig aanwezige erfgoed nog altijd de meest bezochte toeristische bestemming ter wereld is. Delaume (31), van erfgoed-start-up Dartagnans: „Ik zeg altijd: het erfgoed is onze olie.” Fransen zijn volgens hem heel erg gehecht aan erfgoed, maar tot nu toe waren er geen „ludieke middelen dat te manifesteren”.

Anders dan bij normale crowdfundingacties krijgen de donateurs van La Mothe daadwerkelijk een aandeel in het bedrijf dat het kasteel gaat exploiteren. Er komt een „internetplatform”, zegt Marquis, om mensen te laten meebeslissen over de herstelwerkzaamheden. Het is niet verplicht verder mee te betalen aan die restauratie. Er gaat toegang geheven worden en het is de bedoeling dat het kasteel gebruikt gaat worden als locatie voor films en series. De investeerders krijgen een „culturele ervaring” terug, zegt Delaume. „Denk aan diners in het kasteel, speciale avonden en misschien wel eens slapen in het kasteel.”

Huidige ziel behouden

Dan moet er nog veel gebeuren. En Marquis waarschuwt maar vast: het is niet de bedoeling dat het kasteel volledig in oude luister hersteld wordt. Dat is niet alleen onbetaalbaar en technisch lastig, ook verkeerd, vindt hij. „We willen het kasteel redden maar zijn huidige ziel behouden. Het is goed gemaakt, met bijzondere details, maar door die brand is het ook een prachtige karikatuur van een Loire-kasteel geworden, een romantische ruïne uit de boeken van Victor Hugo. Het moet veilig worden om in het kasteel rond te lopen, maar het is niet de bedoeling dat alle begroeiing verdwijnt.”

Dat was een van de voorwaarden van Eliane Lamacque (70). Onder andere de bij de brand in 1932 gespaarde kapel van La Mothe is van haar. Het kasteel staat letterlijk in haar achtertuin – de slotgracht is van een boer die er zijn akkers mee bewatert. Lamacque heeft de laatste jaren regelmatig gratis bezoekers rondgeleid, vertelt ze. „En als ik dan foto’s liet zien van het kasteel van vóór de brand, dan zijn ze altijd teleurgesteld. Als ruïne heeft La Mothe-Chandeniers veel meer charme.” Ook zij heeft intussen 50 euro overgemaakt om mede-eigenaar te worden.

    • Peter Vermaas