Recensie

De creatieve neergang van Eminem

20 jaar Eminem In de eerste jaren liepen het succes van Eminem en zijn artistieke impact gelijk op. Maar zijn bloeiperiode ligt ver achter ons, blijkt nog eens uit zijn nieuwe album ‘Revival’.

Eminem is in topvorm een meesterlijke MC, maar zijn nieuwe album is een zware beproeving. Foto Brian Kelly

Laten we twintig jaar geleden beginnen, toen alles nog klopte. In december 1997, om precies te zijn, toen de nog nauwelijks bekende rapper uit Detroit Marshall Bruce Mathers III onder de naam Eminem in een piepkleine oplage zijn Slim Shady EP uitbracht. Een geweldige plaat waarmee de rapper zijn onvergetelijke personage Slim Shady lanceerde: een zuigend, tierend en treiterend trailer trash-karakter en een alter ego dat zijn creativiteit in een ongekende stroomversnelling had gebracht.

Twee jaar later – hij was inmiddels een megaster – vertelde Eminem tijdens een interview in Amsterdam dat hij na het bedenken van het pesterige personage dagenlang aan één stuk door raps had geschreven. Hij zei dat hij er altijd vanuit was gegaan dat hij met zijn relatief complexe rapstijl geen grootschalig hitsucces zou kunnen bereiken. Het was Slim Shady die Eminem een contract bij Dr. Dre had opgeleverd; die hem als technisch ijzersterke rapper artistiek richting gaf en van hem een popster maakte.

Acrobatische techniek

In de eerste jaren liepen het succes van Eminem en zijn artistieke impact redelijk gelijk op: hij verbrijzelde verkooprecords en is in topvorm een meesterlijke MC; een rapper die geniet van acrobatische rijmtechniek, woorden onnavolgbaar aaneenrijgt, die met rijmschema’s en metaforen jongleert en rake zinnen afvuurt waardoor je direct een stukje wilt terugspoelen: wat zei hij daar? Een kleurrijke, intense, controversiële rapper zonder blad voor de mond, die ons ongemakkelijk openhartig leek mee te nemen in zijn privéleven en een uniek universum creëerde vol bizarre fantasieën, popcultuurreferenties en terugkerende personages.

Twintig jaar na de Slim Shady EP ligt niet de moeder van zijn baby in de kofferbak maar Ivanka Trump

Het immense succes van de inmiddels 45-jarige Eminem is eigenlijk nooit echt opgehouden. Vorige maand nog kreeg de artiest – inmiddels een kluizenaar die de afgelopen jaren amper nog gerapt heeft – van MTV gewoon een Best Hip Hop Award uitgereikt. Zijn eind vorige week verschenen album Revival lijkt deze week op nummer 1 in de Amerikaanse albumlijst binnen te komen. En toen na jarenlange stilte vlak voor de release van zijn nieuwe single ‘Walk on Water’ met Beyoncé, in oktober een scherpe rap van Eminem over Trump online verscheen, ging die vanzelfsprekend viral.

Maar zijn artistieke bloeiperiode ligt inmiddels ver achter ons. Eminem is al heel lang, heel erg moe. Zijn carrière is een cynische herhaling van zetten geworden, waarin hij terugkeert naar de thema’s en stijltrucs van weleer. Hij is nog steeds een begenadigd rapper, maar sinds hij worstelde met het afkicken van drugs, het verlies van zijn vermoorde vriend en mede-rapper Proof, een buitengewoon geïsoleerd supersterrenbestaan en de gevolgen in zijn privéleven van de felle raps over zijn familieleden, is hij niet meer in de buurt gekomen van zijn hoogtijdagen twintig jaar geleden.

Kitsch

Het nieuwe album Revival wordt alom negatief ontvangen maar is een uitroepteken achter een al veel langer kelderende artistieke neergang. Eminem worstelt met zijn creativiteit en kiest al jaren voor kitscherige rapballads en pogingen tot stadionpop, waarbij zangeressen als Rihanna, Skylar Grey, Beyoncé, Alicia Keys en Pink voor de popcontext moeten zorgen. Zelf focust hij dan op rappen, of beter gezegd rijmen – op zijn onverminderd sterke rijmtechniek die door gebrek aan inhoudelijke scherpte, aan frisse onderwerpen, aan kadering, vorm boven inhoud is geworden.

De rapflows van Eminem passen op Revival vaak nauwelijks op de beats – het is alsof zijn focus op raptechniek volledig is losgezongen van de poprefreinen en middelmatige muziek. Hij varieert tussen het opdienen van ouderwets puberale rap, meer maatschappijkritische nummers en zich larmoyant in zijn eigen sores wentelen, zonder ooit echt richting te kiezen. Twintig jaar na de Slim Shady EP ligt niet de moeder van zijn baby bij Slim Shady in de kofferbak maar Ivanka Trump. Tja. En waar Eminem zijn privilege als witte rapper vroeger in een punchline verpakte, rapt hij nu ellenlange lappen tekst waarin hij herhaalt wat andere rappers al zoveel scherper deden.

De rapper goochelt nog steeds onnavolgbaar met lettergrepen en cadans, stipt nog maar eens het verschil aan tussen zijn gruwelijke fantasieën en hoe hij daar in de werkelijkheid op wordt aangesproken, en kijkt in een sterker tweeluik aan het eind van het album terug op fouten die hij in zijn leven maakte. Maar door de ondermaatse beats, geforceerde flows, dramatisch bedoelde strijkers en pianotonen, saaie en bleke poprefreinen, lege tegelspreuken, provocerend bedoelde maar sneue seksrijmpjes en het schrijnende gemis van de humor, daadwerkelijke opstandigheid en invoelbare emotie, en de venijnige bravoure van weleer, is Revival voor de liefhebber van Eminem-in-topvorm een lange, behoorlijk zware beproeving.

    • Saul van Stapele