Zuma hangt een molensteen om de nek van zijn opvolger

Zuid-Afrika Het ANC kiest een opvolger van partijleider en president Jacob Zuma. Het is een besluit met grote gevolgen voor de toekomst van het land.

Aanhangers van de ANC dansen buiten tijdens het 54e partijcongres waar een nieuwe partijleider zal worden gekozen. Foto Gulshan Khan/AFP

Het is de keuze tussen nieuwe kansen en een voortzetting van het aan corruptie uitverkochte ANC, tussen het geweten en Gomorah. Tussen Cyril Ramaphosa, de vice-president, en Nkosazana Dlamini-Zuma, president Zuma’s ex-vrouw.

De meer dan 4.700 gedelegeerden van de Zuid-Afrikaanse regeringspartij zijn zondagavond laat begonnen met het uitbrengen van hun stem voor de opvolger van Jacob Zuma als partijleider van Zuid-Afrika’s oppermachtige regeringspartij. Ze beslissen daarmee ook over de toekomst van het land en het vertrouwen in binnen- en buitenland in de partij die Zuid-Afrika verloste van apartheid. De uitslag wordt op zijn vroegst maandagavond verwacht.

Lees ook dit achtergrondverhaal over hoe Jacob Zuma van de gevierde ‘man van het volk’ tot scheldwoord verwerd

In werkelijkheid is de keuze minder zwart-wit dan die op het partijcongres wordt voorgesteld. Oud-vakbondsman Cyril Ramaphosa werd als zakenman multi-miljonair met deals die hij dankte aan ANC-wetgeving. Nadat hij in 2012 werd gekozen tot vice-president onder Jacob Zuma greep hij niet in terwijl staatsbedrijven werden uitgehold en het kabinet danste naar het pijpen van de Indiase zakenbroers Gupta en hun manipulaties. Nkosazana-Dlamini Zuma is al bijna 20 jaar gescheiden van Jacob, en spendeerde de afgelopen vijf jaar vooral buiten Zuid-Afrika als voorzitter van de Afrikaanse Unie.

Winnie Madikizela-Mandela knuffelt tijdens het ANC-partijcongres met vice-president Cyril Ramaphosa (rechts) en president Jacob Zuma (links). Foto Themba Hadebe/AP

Vrouwenliga

Haar aanhang was bij de opening van het partijcongres zaterdag het luidruchtigst. Leden van de vrouwenliga wezen veelbetekenend op hun horloge: het is tijd voor een vrouwelijke president. Maar machtige partijbonzen lieten al vroeg weten dat dit niet het geschikte tijdstip is voor emancipatiepolitiek. Parlementsvoorzitter Baleka Mbete, zelf kandidaat, sprak haar steun openlijk uit voor Cyril Ramaphosa. De woordvoerder van het ANC, Zizi Kodwa, twitterde maandagochtend vroeg zich ook achter Ramaphosa te scharen, net als de man verantwoordelijk voor partijdiscipline, chief whip Jackson Thembu. Hun boodschap: met weer een Zuma aan de macht is het ANC bij de verkiezingen in 2019 kansloos. Een meerderheid van de gedelegeerden lijkt dat idee te delen, Rampahosa kreeg voor de stemming ruim 400 meer nominaties dan Dlamini-Zuma.

Jacob Zuma, een decennium aan de macht, haalde in zijn laatste toespraak zaterdag uit naar zijn vijanden. De grote bedrijven, omdat ze hun werknemers vrij hadden gegeven om tegen hem te demonstreren. De media, voor hun heksenjacht tegen hem en zijn corrupte deals. De kameraden uit het ANC, die de partij zouden hebben verdeeld. Zoals een van de kranten het hier samenvatte: it wasn’t me, it was you.

Op de valreep hing Zuma een molensteen om de nek van zijn opvolger. Hij beloofde gratis onderwijs aan de universiteitsstudenten die twee jaar lang de campussen in het land onbestuurbaar maakten met die eis. Zuma’s voorstel kwam voor zijn ministerie van Financiën net zo onverwacht als voor de universiteitsbesturen, omdat onduidelijk is waar het geld voor dit plan vandaan moet komen. Het was Zuma’s laatste stempel op de regeerstijl van de afgelopen tien jaar: casino politiek.

    • Bram Vermeulen