Van een zwerfboek kan je de taal leren

Kerstactie NRC

Dankzij lezers van NRC kregen 150 scholen met asielkinderen samen 9.000 moderne boeken. Het zijn ‘zwerfboeken’, die je door kan geven.

Mahak Zolfagari en Parisa Husseini (r) tussen de boeken op basisschool De Waaier. „Omdat het leuk is!” Foto Eric Brinkhorst

Voor het lezen van boeken heeft Parisa Husseini (7) eigenlijk weinig tijd. „Ik speel verstoppertje en tikkertje. Ik praat en doe gek met vriendinnen. Fietsen doe ik veel. En ik kijk op mijn tablet.” Tussendoor leest ze: „Omdat het leuk is!”

Het leukst zijn volgens de Afghaanse vluchtelinge, geboren in Iran, de boeken waarvan je iets leert, zoals over dromen, of waarin je iets moet opzoeken. „En als ik een woord niet ken, schrijf ik het op en vraag aan de juf wat het betekent. Bijvoorbeeld najaar. Of overwinteren. Of terecht. Of geheugen.”

De 75 leerlingen van basisschool De Waaier in Zutphen, gevestigd naast een asielzoekerscentrum aan de rand van de stad, beschikken sinds enkele maanden over een kast met boeken die ze hebben gekregen uit de opbrengst van de kerstactie van lezers van NRC. Een passende bestemming, vindt Marie-Louise Tiesinga-Autsema, voorzitter van de commissie die de actie organiseert.

De NRC-lezers doneren doorgaans zo’n 135.000 euro, bedoeld „voor wie in een moeilijke situatie of zelfs regelrechte nood verkeert”. De financiële reserve van de actie was afgelopen jaar zo groot geworden dat eenmalig ruim 60.000 euro kon worden besteed aan de aankoop van 9.000 boeken voor 150 scholen met asielkinderen. Tiesinga: „Vanuit de gedachte dat educatie voor alle en dus ook voor nieuwkomerskinderen met of zonder verblijfstatus van essentieel belang is, en dat lezen onmisbaar is.”

Moedertaal

Onderwijs aan jonge asielkinderen „vergt iets extra’s” van scholen, zeggen ze bij Lowan, een werkgroep die het onderwijs aan nieuwkomers ondersteunt. Beleidsmedewerker Boudien Bakker: „Met de krappe budgetten in het onderwijs zijn boeken enorm welkom. Vooral als het geen afdankertjes zijn, zoals vaak het geval is, maar moderne boeken, geschikt om jonge kinderen de taal te leren.”

Locatieleider Rob Elburg van asielschool De Waaier beaamt het. Vooral in de eerste twee maanden lezen net gearriveerde kinderen graag prentenboeken, waarin ze vertrouwd raken met de Europese wereld en gewoontes. De lectuur past in het streven om kinderen, door veel herhaling, te laten wennen aan woorden uit het dagelijks leven.

Overigens is een ander probleem dat onderwijzers ook de moedertaal van de kinderen niet beheersen, vertelt Elburg. „We hebben hier ook kinderen met trauma’s. Dat is niet gemakkelijk. Wat doe je als twee kinderen van verschillende religies uit Syrië elkaar in hun moedertaal in de haren vliegen? Misschien heeft de een de ander een vuile hond genoemd.”

De aangeschafte boeken zijn zogenoemde ‘zwerfboeken’, boeken die na het lezen vooral niet in de kast moeten blijven staan, maar worden doorgegeven aan wie ze maar wil lezen. De exemplaren voor de asielscholen zijn geselecteerd door Kinderzwerfboek, een initiatief van het Nationaal Fonds Kinderhulp. Doel van Kinderzwerfboek is zo veel mogelijk boeken verzamelen op plaatsen waar vooral kansarme kinderen ze kunnen lezen, mee naar huis nemen, en weer doorgeven.

Stephanie van Altena van Kinderzwerfboek: „Kinderen die lezen, gaan gemiddeld drie jaar langer naar school. Dat is ook de reden dat we zwerfboeken verzamelen voor achterstandswijken. Zwerfboeken als preventie tegen armoede.” Er zijn inmiddels naar schatting enkele miljoenen ‘doorgeefboeken’ in omloop. Ze staan in 2.000 ‘zwerfboekenstations’: wijkcentra en scholen, centra voor jeugd en gezin, huiswerkinstituten. „Er is veel belangstelling. In Rotterdam zijn de boeken niet aan te slepen.”

Vluchtelingenkamp

De selectie van de doorgeefboeken voor asielkinderen was gecompliceerd. Kinderzwerfboek heeft vooral gezocht naar boeken die aansluiten bij de ontwikkeling van kinderen tussen acht en twaalf jaar. „Veel kinderen willen toch iets spannends, zoals Dolfje Weerwolfje. Maar dat moet wel eenvoudig zijn geschreven, anders begrijpen de asielkinderen het niet. Zulke boeken zijn er gelukkig wel, bijvoorbeeld voor kinderen met dyslexie.”

Uit een enquête blijkt dat de 150 bedeelde asielscholen blij zijn met de boeken. Ze geven het project gemiddeld een 8,3. Wel hadden sommige scholen graag meer prentenboeken gekregen. Locatieleider Elburg uit Zutphen: „De meeste boeken zijn best talig. Je moet er het niveau van midden groep vier voor hebben.” Elke school heeft de drie boeken van de reeks ‘Jamil en Jamila’ ontvangen. Ze gaan over twee kinderen in een vluchtelingenkamp. Voor ieder boek dat in Nederland wordt verkocht, wordt een exemplaar in het Arabisch voor vluchtelingenkampen gedrukt.

Scholier Parisa Husseine uit Zutphen is leergierig en lijkt alles wat los en vast zit te willen lezen. Ze spreekt wonderwel goed Nederlands, naast Afghaans en Farsi en een beetje Arabisch, en soms wordt ze ingezet als tolk. „Dat gaat meestal heel goed. Behalve met lange zinnen. Dan word ik helemaal gek!”

Naast haar staat Mahak Zolfagari (11) uit Iran. Ze vertelt, huppelend van enthousiasme, dat ze net als Parisa nu twee jaar in Nederland is. Ook zij spreekt heel behoorlijk Nederlands. Boeken helpen, zegt ze. „Laatst had ik een boek over vulkanen gelezen. Ik begreep twee woorden niet. Oceanen. En lava. Dat heb ik aan de juf gevraagd. Nu weet ik het.” Lezen doet ze vaker dan Parisa. „Soms heb ik niets te doen. Dan ga ik lezen.”

De NRC Kerstactie is een initiatief van de commissie ‘Lezers van NRC Handelsblad’, die jaarlijks aanvragen honoreert van instanties die zich „de praktische behoeften van onder meer drugsverslaafden, jeugdprostituees, daklozen of vluchtelingen aantrekken”. Het fonds, opgericht in 1928, financiert de activiteiten met giften van lezers.