Wordt het tijd voor een genderneutrale sportverkiezing?

Sportgala 2017 Deze dinsdag is de verkiezing voor sportman en -vrouw van het jaar. Wordt het tijd het onderscheid tussen de geslachten los te laten?

De winnaars van het vorige sportgala. Foto Remko de Waal/ANP

De roep om genderneutraliteit klinkt luider. Geen onderscheid maken tussen mannen en vrouwen is het nieuwe geluid. Waarom dan niet bij de jaarlijkse sportverkiezing? Vraagt de tijdgeest om aanpassing van de formule? Niet echt, vinden betrokkenen. De generale opvatting: het Sportgala is uitgegroeid tot een doorwrochte, spraakmakende, mooie, gedegen Hollandse sporttraditie.

Voormalig zwemkampioen Pieter van den Hoogenband, lid van de vakjury, kan zich nog wel iets bij een verkiezing conform de Britse BBC-traditie van de genderneutrale Sports Personality of the Year voorstellen, maar wil ondanks zijn bezwaren vasthouden aan het Sportgala in zijn huidige vorm. Groot-Brittannië biedt zijn sporters een waardig podium, iets waaraan het in Nederland nog wel eens ontbreekt, oordeelt de man die drie keer tot Sportman van het Jaar is gekozen. „Er zijn op het Sportgala nog te vaak sporters die fantastisch hebben gepresteerd, maar de avond met pijn in de buik doorkomen, omdat ze niet op de juiste wijze gewaardeerd worden.”

Van den Hoogenband noemt oud-schaatser Bob de Jong als voorbeeld. „Word je wereldkampioen, maar voel je je gepasseerd. Dat doet mij pijn, omdat ik weet hoe het voelt om je droom na te streven. Dan is het niet fijn onderdeel te worden van een discussie of jouw sport mondiaal genoeg is. Of te horen dat de concurrentie weinig voorstelt. Daar zit een sporter niet op te wachten. Ik vind het vervelend dat iemand daarmee een rotavond wordt bezorgd.”

Schaatser Sven Kramer won op de WK afstanden in het olympische Gangneung begin 2017 twee keer goud (5.000 en 10.000 meter) en één keer brons. Ook werd hij Europees en wereldkampioen allround. Kramer won de prijs voor ‘beste sportman’ één keer eerder, in 2007. Foto Jerry Lampen/ANP
Het seizoen van Max Verstappen, zijn tweede bij Red Bull, kende hoge pieken en diepe dalen. Hij viel zeven keer uit, maar won ook twee races: in Maleisië en Mexico. Vorig jaar won hij de prijs voor ‘beste sportman’. Foto Vincent Phoon/AP
Tom Dumoulin werd in mei in de Giro d’Italia de allereerste Nederlandse man die een grote wielerronde won sinds Joop Zoetemelk dat deed in de Tour van 1980. Foto Jerry Lampen/ANP
De nominaties voor ‘sportman van het jaar 2017’. Foto’s ANP/AP

Weg met showonderdelen

De oplossing volgens Van den Hoogenband? Het sportjaaroverzicht van de zendgemachtigde NOS, met sportkoepel NOC*NSF organisator van het Sportgala, aan de sportverkiezing koppelen. Weg met de showonderdelen en geinige filmpjes op het Sportgala en die vervangen door mooie sportbeelden van het afgelopen jaar. Dan geef je sporters die niet het winnaars-beeldje van Jaap Eden krijgen, maar toch een prachtprestatie hebben geleverd, een passend podium.

Gaat niet gebeuren, reageert Maarten Nooter, hoofdredacteur van NOS Sport. Door cabareteske programmavullingen te vervangen door een filmisch prestatie-overzicht van de genomineerden, vindt Nooter dat de NOS de waardering voor de sporters al heeft opgeschroefd. Een genderneutrale verkiezing is binnen de NOS ook geen punt van discussie, zegt hij. „Wij koesteren onze traditie, omdat wij die bijzonder vinden.”

Partner NOC*NSF deelt die mening. Woordvoerder Geert Slot vindt dat een vergelijking met de BBC-verkiezing niet opgaat. „Omdat daar meer sprake is van een persoonlijkheidsverkiezing dan van een sportverkiezing. Wij hebben gekozen voor het perspectief van de prestatie. Een enkele uitzondering daargelaten strijden mannen en vrouwen ook niet op dezelfde plek. Die scheiding hebben we bewust doorgetrokken naar onze verkiezing.”

Bas van de Goor, sinds dit jaar voorzitter van de vakjury, reageert afzijdig op een genderneutrale optie – „omdat ik daar nooit over heb nagedacht”. De oud-volleyballer heeft eigenlijk geen idee, mede omdat hij wil wegblijven van de organisatie. Die is aan NOS en NOC*NSF. Van de Goor beperkt zich graag tot zijn werk als jurylid. Neutraal: „Ik ken de opzet van de BBC-verkiezing niet goed genoeg om daar een mening over te vormen. Wat zijn de criteria? Hoe komen ze tot een keuze? Hoe zwaar weegt de keuze van het publiek? Vragen waar ik geen antwoord op heb. Ik zou me best iets bij de verkiezing van een sportpersoonlijkheid kunnen voorstellen, maar heb daar geen concreet idee over. Ik zal het meenemen in de evaluatie. Dan hoor ik wel wat anderen ervan vinden.”

Een jurylid dat de Britse verkiezing van Sports Personality of the Year kent is Charles van Commenée, voormalig technisch directeur en chef de misson van NOC*NSF. Hij werkte enige jaren als atletiekcoach in Groot-Brittannië en was als supervisor van UK Athletics in 2012 zeer succesvol op de Olympische Spelen van Londen. Tegenwoordig is Van Commenée bij NOC*NSF een van prestatiemanagers onder technisch directeur Maurits Hendriks en heeft hij namens de sportkoepel een permanente zetel in de jury. Maar een genderneutrale sportverkiezing? „Het interesseert mij eerlijk gezegd niets.”

Wielrenner Anna van der Breggen gaf in 2017 succesvol vervolg aan het jaar waarin ze olympisch goud won op de wegwedstrijd. Van der Breggen won de Giro Rosa, won de Amstel Gold Race, Luik-Bastenaken-Luik en pakte zilver, achter Annemiek van Vleuten, op de tijdrit tijdens het WK. Foto Jerry Lampen/ANP
Zeilster Marit Bouwmeester won in 2016 al olympisch goud in de laser-radialklasse, in 2017 werd ze ook Europees en wereldkampioen. De internationale zeilfederatie ISAF riep haar uit tot ‘zeilster van het jaar’. Foto Thom Touw/ANP
Atlete Dafne Schippers prolongeerde in Londen haar wereldtitel op de 200 meter en haalde brons op de 100 meter. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP
De nominaties voor ‘sportvrouw van het jaar 2017’. Foto’s ANP

Rol van de vakjury

Van Commenée ziet het als zijn plicht de sportverkiezing met zijn kennis van emotie te ontdoen. „Ik ben de stabiele factor in de jury en heb tot taak de gekkigheid eruit te halen”, zegt hij. „Velen staan snel klaar met de mening dat een bepaalde sporter aan de lijst genomineerden moet worden toegevoegd. Dat mag, maar de vraag welke sporter daarvoor moet wijken, wordt nooit beantwoord. Dat is een stuk moeilijker. Ik vind dergelijke opmerkingen een beetje goedkoop.”

Of het Sportgala in de huidige opzet moet worden voortgezet of eventueel moet worden vervangen door het Britse model, zal Van Commenée een zalige zorg zijn. Hij vindt wel dat er altijd een rol moet zijn weggelegd voor een vakjury – „om te voorkomen dat het een populariteitsprijs wordt”.

Hij wil de afweging van een prestatie van een boogschutter tegenover die van een voetballer niet aan het publiek overlaten. „Dan weet ik de uitkomst wel. Mijn gevoel is dat we daar in Nederland inmiddels de balans in hebben gevonden door de stem van de vakjury en die van de sporters elk voor 50 procent te laten meetellen.”

    • Henk Stouwdam