Strijd binnen ANC begint nu echt

Zuid-Afrika

Cyril Ramaphosa is leider van het ANC. Maar tijdperk-Zuma is vooral in naam ten einde. Diens kamp zit nog altijd in het bestuur.

De opvolger van president Zuma, Cyril Ramaphosa, Foto Cornell Tukiri / EPA

De klok slaat zeven uur maandagavond als de kiescommissie van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) bekendmaakt wie de komende vijf jaar het ANC zal leiden. Als de naam van vice-president Cyril Ramaphosa rondschalt, barst in een helft van de zaal een feest uit. Het kamp van Nkosazana Dlamini-Zuma blijft muisstil. De verdeeldheid die de partij uiteen dreigde te rijten, blijkt uit de nipte overwinning: Ramaphosa 2440, versus Dlamini-Zuma 2261.

Het feest van de Ramaphosa-aanhang is van korte duur. De vice-president is een kandidaat uit het Zuma-kamp. Premier David Mabuza, de omstreden premier van Mpumalanga, verslaat Ramaphosa’s kandidaat Lindiwe Sisulu. Ook de nieuwe secretaris-generaal, Jesse Duarte is een fanatiek verdediger van Jacob Zuma. Ramaphosa mag dan de leider van de nieuwe ploeg zijn, het gevecht binnen het ANC begint nu pas echt. „Er zijn geen stoelen door de lucht gevlogen”, zegt Sisulu als ze kort daarna sip naar buiten stapt. „We redden het wel.”

Zo wordt de strijd om de ziel van het ANC beslecht. Kamp-Ramaphosa benadrukte de noodzaak van een breuk met het tijdperk Jacob Zuma, dat synoniem is geworden met corruptie en vriendjespolitiek. Ook al was Ramaphosa al sinds 2012 vice-president van de partij en sinds 2014 vice-president in Zuma’s kabinet. Ook al koos hij ervoor stil te blijven toen Zuma gerespecteerde ministers van financiën ontsloeg om ruim baan te maken voor bewindslieden die openstonden voor corrupte deals.

Zijn aanhangers zien in hem de kandidaat van „het geweten”. „Ik ben ervan overtuigd dat hij het vertrouwen zal herstellen”, tweette de woordvoerder van het ANC, Zizi Kodwa nog voor de bekendmaking van de uitslag. Ook andere partijbonzen keerden zich plots in de afgelopen dagen openlijk tegen kamp-Zuma. Pas nu Zuma’s schip gezonken is, is het tijd om van boord te stappen.

Lees ook het profiel van Matamela Cyril Ramaphosa: de man die 20 jaar moest wachten en nu president kan worden

Maar voor het Zuma-kamp is Ramaphosa de man die de partij in de steek liet toen hij begin jaren negentig door de partij aan de kant werd geschoven als opvolger van Nelson Mandela. Ondanks Mandela’s voorkeur voor Ramaphosa koos het ANC voor Thabo Mbeki. Ramaphosa verliet de politiek en werd miljonair in de zakenwereld. „Toen is hij weggelopen en waren de druiven zuur”, zegt Carl Niehaus.

Niehaus is voormalig ambassadeur van Zuid-Afrika in Nederland. Sinds zijn terugkeer naar Zuid-Afrika is hij zelf betrokken bij tal van schandalen. Volgens The Sunday Times claimde hij zelfs de dood van zijn springlevende moeder om een lening te kunnen afsluiten. Maar volgens Niehaus is Ramaphosa de man die het ANC heeft uitverkocht toen hij voor bedrijfsleven koos nadat duidelijk was dat een presidentschap er niet in zat. Ramaphosa groeide uit tot een van de kampioenen van de Black Economic Empowerment, wetgeving die bedrijven dwingt aandelen te verkopen aan zwarte Zuid-Afrikanen. Die zakenman wordt door een groot deel van het ANC gewantrouwd, als een agent van buitenlandse belangen, iemand die teveel zijn oren laat hangen naar de markt.

Het nieuwe bestuur van het ANC is nu voor ieder wat wils. Als Ramaphosa te veel zijn stempel drukt, kan hij door de andere helft van het bestuur worden teruggefloten. In naam is Zuma nu verdwenen. Kamp-Zuma was niet één politicus, maar een team van ministers en parlementsleden die hem telkens beschermden bij oppositiemoties van wantrouwen. Na het nieuws van Ramaphosa’s verkiezingen trok de rand flink aan ten opzichte van de buitenlandse valuta. De aandelenbeurs in Johannesburg groeide mee. De oppositie moet zich achter de oren gaan krabben. Nu Zuma er niet meer is, is het ANC nu wellicht te verslaan op inhoud?

    • Bram Vermeulen