Dijkstra zoekt de nuance en raakt een gevoelige snaar

Voltooid leven

D66-Kamerlid Pia Dijkstra wil geen gepolariseerde discussie over voltooid leven. Ook in de coalitie is het een open zenuw.

Pia Dijkstra, Tweede Kamerlid namens D66. Foto Koen van Weel/ANP

Ze waren het zeer met elkaar eens. Eind november spraken 27 euthanasiedeskundigen in de Tweede Kamer met de commissie Volksgezondheid over euthanasie en voltooid leven. Felle voor- en tegenstanders tegenover elkaar – dat beloofde stevig debat. Maar zo ver kwam het niet. De experts en belangenverenigingen vonden een gemene deler: de nuance moest terug in het gesprek over euthanasie en voltooid leven.

„Laten we even uit de polarisatie van voor- en tegenstanders stappen”, zei directeur Esmé Wiegman van de christelijke patiëntenvereniging NPV. „Op polarisatie zit niemand te wachten”, oordeelde ook Agnes Wolbert, directeur van euthanasievoorvechter NVVE, de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde. Huisarts Jaap Schuurmans trok daarna een conclusie: „We gaan niet terug naar de oude tegenstelling van voor en tegen.”

In een interview met NRC riep D66-Tweede Kamerlid Pia Dijkstra (63) maandag op „geen welles-nietesdiscussie” te voeren over voltooid leven. „Ik heb altijd gezegd dat dit geen onderwerp is voor haast, maar voor zorgvuldigheid”, zei Dijkstra. Haar initiatiefwet, vorig jaar aangekondigd, wil ze nog altijd indienen. Die wet moet regelen dat ouderen zonder ziekte toch euthanasie kunnen krijgen als ze het gevoel hebben dat hun leven voltooid is. Dijkstra zal met haar wetsvoorstel wachten op een onderzoek dat het kabinet laat uitvoeren naar de grootte van de groep mensen met een voltooid leven en hun argumentatie om niet meer verder te willen.

Lees ook het interview met Pia Dijkstra waarin ze oproept tot een genuanceerde discussie over voltooid leven

Roep om nuance

Dijkstra’s pleidooi voor nuance past in een beweging die al langer zichtbaar is. Veel betrokkenen hebben zich geërgerd aan de hoog opgelopen politieke discussie over voltooid leven in de aanloop naar de Kamerverkiezingen van maart. De ChristenUnie (CU) en D66, nu samen in een kabinet met VVD en CDA, stonden lijnrecht tegenover elkaar. Waar D66-leider Alexander Pechtold over de initiatiefwet van Dijkstra sprak als „een teken van beschaving”, noemde CU-leider Gert-Jan Segers deze juist „levensgevaarlijk”.

Onderzoeker Els van Wijngaarden van de Universiteit voor Humanistiek vertelt aan de telefoon dat „polarisatie helemaal niet past” bij een onderwerp dat zo ingewikkeld is. Ze nam voor haar promotieonderzoek 25 diepte-interviews af van mensen die zeiden een voltooid leven te hebben. Wereldwijd is dat het eerste onderzoek naar de ervaringswereld van mensen met een voltooid leven. Het onderzoek naar dit onderwerp staat nog in de kinderschoenen, zegt ze.

Gedachten over voltooid leven zijn vaak ambivalent, ontdekte Van Wijngaarden. Ze vertelt: „De complexiteit van dit onderwerp wordt steeds duidelijker, en de roep om nuance is dus logisch. Het regeerakkoord dat behoedzaamheid vraagt, past ook wel bij het punt waarop de discussie zich bevindt.”

Achterban geruststellen

Van Wijngaarden is het eens met Pia Dijkstra’s oproep ‘geen welles-nietesdiscussie’ te voeren, maar zag tegelijk dat het interview van maandag niet precies dat effect had. Dijkstra vroeg het kabinet namelijk ook tempo te maken met het onderzoek naar de groep mensen met een voltooid leven. Dat lokte direct een reactie uit van ChristenUnie-voorman Segers. „Onverstandig”, vond Segers. „We moeten de tijd nemen”, zei hij bij Goedemorgen Nederland.

Tot echte wrevel in de coalitie lijkt het meningsverschil niet te leiden: afgesproken is dat Tweede Kamerleden een zekere vrijheid houden zich uit te spreken over gevoelige onderwerpen. Sowieso hebben ze de vrijheid initiatiefwetten in te dienen.

Niettemin toont de kortstondige wrijving hoe ongemakkelijk het onderwerp voor de politici blijft. Alle partijen roepen op tot nuance – ook de SP en GroenLinks, tijdens de hoorzitting in november – en tegelijkertijd roept iedere uitlating van D66 of CU een reactie van de andere kant op om de achterban gerust te stellen.

Betrokkenen in de zorg hopen vooral op rust. Voorzitter René Héman van artsenfederatie KNMG verwoordde in november al wat eigenlijk iedereen wil: „In dit gesprek past geen polarisatie.”