‘Ik wil geen welles-nietes-discussie over voltooid leven’

Voltooid leven

Pia Dijkstra (D66) gaat haar initiatiefwet Voltooid Leven gewoon indienen – en zet daarmee het debat met coalitiepartner ChristenUnie, die fel tegen is, op scherp. „Dit is D66-DNA.”

Pia Dijkstra: „Ik heb mijn initiatiefwet ook gemaakt om het debat concreter te maken.” Foto Merlijn Doomernik

De vader van Tweede Kamerlid Pia Dijkstra was vroeger een trouwe kerkganger. Hij ontworstelde zich na de Tweede Wereldoorlog aan de arbeidersklasse en werd onderwijzer. Pas op hoge leeftijd viel hij van het geloof. Hij is nu negentig jaar en woont in een aanleunwoning. Zijn vrouw is overleden, maar zelf is hij nog gezond. Toch praat hij al jarenlang zo nu en dan met zijn dochter over de dood.

Voor Pia Dijkstra is haar vader een voorbeeld van de generatie die leerde de touwtjes in eigen handen te nemen. „Mijn vader is nu ook groot voorstander van een voltooidleven-wet”, vertelt ze.

Precies een jaar geleden kondigde Pia Dijkstra (63) namens D66 een initiatiefwet over voltooid leven aan. Een wet die gezonde ouderen de kans geeft hun leven te beëindigen als ze dat voltooid vinden. Dijkstra wil af van de praktijk dat er een medische reden moet zijn voor euthanasie, zoals het geval is sinds de euthanasiewet uit 2002 van kracht werd. Haar wet zou gelden voor mensen van 75 jaar en ouder, die eerst gesprekken zouden moeten voeren met een ‘levenseindebegeleider’.

De politieke discussie over het onderwerp liep hoog op. „Levensgevaarlijk” noemde ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers zo’n wet. D66-leider Alexander Pechtold vond het op zijn beurt „een teken van beschaving” als mensen zelf een moment zouden mogen kiezen om uit het leven te stappen.

Het was voor Dijkstra moeilijk dat haar partij, nadat andere opties waren afgevallen, juist met de ChristenUnie (plus CDA en VVD) in het kabinet terechtkwam. „Tja… dat had natuurlijk niet mijn voorkeur”, zegt ze daarover.

Er is lang gesproken over de passages over voltooid leven in het regeerakkoord. Die zijn behoedzaam. Er komt een onderzoek naar de vraag over welke groep we het eigenlijk hebben: hoeveel mensen vinden hun leven voltooid, hoe komen ze tot die wens en kunnen ze nog op een andere manier geholpen worden? Er staat ook expliciet in het regeerakkoord dat de Tweede Kamer „zelfstandig” kan besluiten over initiatiefwetgeving.

Dijkstra heeft zich maandenlang op de achtergrond gehouden. Nu wil ze voor het eerst vertellen wat regeren met de ChristenUnie en het CDA met háár doet, en wat de discussie over voltooid leven betekent voor haar initiatiefwet. Allereerst: ze wil door met haar wet.

Maar door de discussie over haar wetsvoorstel en gesprekken met deskundigen, is ze ook aan het denken gezet. „Ik heb weleens gedacht: dat maatschappelijk debat over voltooid leven hebben we wel gevoerd. Maar dat ís niet zo.”

Was u geschrokken van de samenwerking met de ChristenUnie?

„Ik had er een hard hoofd in op mijn terrein, echt waar. Maar ik ben blij met het resultaat. Een kabinet met ChristenUnie en CDA dat het taboe op voltooid leven doorbreekt door het maatschappelijk debat aan te zwengelen en onderzoek te doen naar de doelgroep, dat vind ik bijzonder.”

Dat taboe is toch al lang doorbroken? Het vorige kabinet heeft al een wetsvoorstel over voltooid leven ingediend, u bent zélf met de initiatiefwet gekomen.

„Voor veel mensen is dat taboe nog helemaal niet doorbroken. Toen ik mijn wet presenteerde zeiden mensen: hier mag je niet over praten, daar worden ouderen onrustig van. Alsof alle ouderen ineens het gevoel zouden krijgen dat ze er niet meer mogen zijn als ze 75 jaar worden. Het was natuurlijk helemaal niet mijn bedoeling die gevoelens op te roepen.”

Dat stigma is ook de grote angst van de ChristenUnie.

„Precies daarom vind ik het taboedoorbrekend dat deze partij zegt: laten we het maatschappelijk debat voeren. Bovendien is afgesproken geen stappen terug te zetten op medisch-ethisch gebied. We hebben een land dat gestemd heeft op partijen die niet voorop lopen bij deze onderwerpen. Dan zeg ik: tel je zegeningen.”

Critici zeggen: als het gaat over voltooid leven schreeuwt alles in dit regeerakkoord stilstand.

„Dat wil ik voorkomen. Het is goed dat het kabinet onderzoek gaat doen naar mensen die hun leven voltooid vinden, dat wilde ik vanaf het begin al. Naarmate ik verder in het onderwerp ben gedoken, heb ik ook ontdekt dat je er nog meer over wil weten. Onderzoeker Els van Wijngaarden heeft een boek geschreven waarvoor ze in gesprek ging met 26 mensen die zeiden hun leven voltooid te vinden. Uit hun verhalen blijkt dat de wens vaak ambivalent is. Niet gek, mensen hebben een sterke overlevingsdrift. Het blijkt dat we nog veel niet weten over deze groep. Is het vanwege slechte zorg? Dan moeten we daar natuurlijk eerst iets aan doen. Maar ik geloof dat er mensen zijn die vanuit een positieve overweging hun leven willen beëindigen. ‘Ik heb een goed leven geleid, wat er nu nog volgt kan er alleen maar afbreuk aan doen’, dat idee.”

Verwacht u de initiatiefwet nog deze kabinetsperiode in te dienen?

„Daar stuur ik op aan. Ik wacht op het onderzoek naar de voltooidlevengroep, maar dat mag niet te lang duren. Ik heb de minister gevraagd tempo te maken. We moeten binnen anderhalf jaar resultaten hebben. Daarna kan ik verder.”

U lijkt minder fel over de voltooidlevenwet.

„Dat ben ik absoluut niet. Dit is D66-DNA. Alleen: ik heb altijd gezegd dat dit geen onderwerp is voor haast, maar voor zorgvuldigheid. Ik wil geen welles-nietesdiscussie over voltooid leven. Ik heb mijn initiatiefwet ook gemaakt om het debat concreter te maken. Je kunt zeggen: schrijf dan een nota. Maar ik weet dat een wetsvoorstel veel meer discussie teweegbrengt.”

Er kwam ook veel kritiek.

„Daar luister ik graag naar. Die kritiek was ook heel divers. In mijn eigen achterban zijn er mensen die mij betuttelend vinden. Die zeggen: ik wil gewoon een dodelijk middel en dat wil ik zelf kunnen nemen als ik zover ben. Maar dat kunnen wij als overheid natuurlijk nooit doen. Het moet veilig en zorgvuldig gebeuren.

„Er is ook veel kritiek op de leeftijdsgrens van 75 jaar en dat snap ik. We hebben dat bewust zo vormgegeven om te laten zien dat het wat ons betreft om ouderen gaat. Ik ben nu op zoek naar een formulering waar misschien geen specifieke leeftijd aan verbonden is. Lijden aan het leven dat al heel lang duurt, dat kan ook bij jongere mensen.”

Laat u de leeftijdsgrens los?

„Ja, als ik een formulering kan vinden waarbij het nog steeds duidelijk is dat dit een wet is voor ouderen met een voltooidlevenwens. Dan doe ik dat. Ik wil dat deze wet er komt, daar ben ik niet minder fel over. Maar je moet bereid zijn te luisteren naar mensen met een andere mening. Ik wil iedereen meenemen.”