Democraten winnen met links elan

Amerika

In de richtingenstrijd binnen de Democratische Partij heeft het activistische, linkse kamp de overhand. Dat lijkt effect te sorteren. De partij krabbelt weer op.

Aanhangers van Democraat Doug Jones bij zijn winst vorige week in Birmingham, Alabama. Foto’s JUSTIN SULLIVAN/AFP en Marvin Gentry/Reuters

Onvermoeibaar struinde Sheila Tyson door de straten van Birmingham in Alabama. Hoe vaak had het Democratische gemeenteraadslid al niet campagne gevoerd voor verloren verkiezingen? Vorig jaar kreeg Clinton slechts 34 procent van de stemmen in haar staat. Kiezers uit haar Afro-Amerikaanse gemeenschap bleven meestal thuis. Ze snapte het wel. „Ze hadden genoeg van de Democratische Partij, die alleen in verkiezingstijd even langskwam met de vraag: ‘Hallo. Mag ik uw stem?’”

Vorige week was alles anders. De Democraat Doug Jones won de verkiezingen om een Senaatszetel van de omstreden Republikein Roy Moore. Hoewel Moore, een religieuze extremist die beschuldigd werd van misbruik van minderjarigen, de ideale tegenstander was, verklaart dat niet volledig de overwinning van Doug Jones. Doug Jones is een progressieve politicus. Hij maakte geen geheim van zijn linkse ideeën, zoals het recht op abortus of verhoging van het minimumloon.

Lees waarom het verlies van Roy Moore lang niet zeker was: In Alabama weet ‘God wat goed voor ons is’

In het district van Sheila Tyson won Jones met 68 procent van de stemmen. De opkomst was hoog in gebieden waar veel Afro-Amerikanen wonen – die meestal Democratisch kiezen – met name in Birmingham. Maar er gebeurde nog iets: de witte randgemeenten van Birmingham – waar Donald Trump in 2016 met 65 procent won – werden óók ruim door Jones gewonnen. In de meest conservatieve gebieden, op het platteland, bleven veel kiezers weg.

Sheila Tyson is een ervaren campaigner. Nooit eerder zag ze zo veel woede onder kiezers . Over het nieuwe belastingplan, de dure gezondheidszorg, racisme. En, uiteraard, over Trump. „Maar wij hebben het deze keer ook anders gedaan. De Democraten hebben zich jarenlang arrogant gedragen. Ik heb me nu niet voorgesteld als Democraat, maar heb alleen over onderwerpen gepraat die mensen bezighielden.” Als de Democraten dit vasthouden, denkt Tyson, kan de partij bij de tussentijdse verkiezingen eind 2018 een meerderheid in het Congres veroveren.

Futloos en zonder ideeën

Nog geen jaar geleden waren de Democraten moe, gedemoraliseerd en intern diep verdeeld. Donald Trump werd volkomen onverwacht tot president gekozen. In beide kamers van het Congres behielden de Republikeinen hun meerderheid. In de meeste staten hebben de conservatieven het voor het zeggen. Hoewel Trump de minst populaire president is uit de recente geschiedenis, oogden de Democraten futloos en zonder ideeën.

Maar het optimisme is terug in progressief Amerika. De ene na de andere verkiezing loopt boven verwachting goed voor de Democraten. In Virginia werd de Democraat Ralph Northam in november gekozen tot gouverneur. De Democraten wonnen vijftien zetels in het Huis van Afgevaardigden van de staat: Democraten en Republikeinen hebben daar nu elk 49 zetels. In alle zeven verkiezingen om een Congreszetel in 2017 presteerden de Democraten ver boven verwachting, ook als ze uiteindelijk verloren.

Een van de grootste politieke sensaties van 2017 is een roodharige veteraan uit Virginia, Lee Carter (30). Hij won in november een zetel in het Huis van Afgevaardigden in een district waar veel Trump-stemmers wonen. Nog opmerkelijker: Lee Carter noemt zichzelf ‘democratisch socialist’ en voerde campagne met een socialistisch programma. Hij was zelfs zó links, dat de Democraten hem niet openlijk durfden te steunen.

„In mijn district wonen veel mensen die in de bouw werken”, vertelt Carter. „Ze verdienen belachelijk weinig, sommigen verliezen binnenkort hun zorgverzekering. En ze hebben nauwelijks rechten. Als iemand van een steiger valt, is hij ontslagen voor hij de grond raakt.”

Partij van het compromis

Lee Carter wil de inspraak van werknemers vergroten en het minimumloon verhogen. Zijn eerste daad als Congreslid was een initiatiefwet om te voorkomen dat arbeidsongeschikte bouwvakkers ontslagen kunnen worden. Carter: „De Democraten stonden vroeger aan de kant van de arbeiders. Maar ze hebben hun traditionele achterban in de steek gelaten. Het is de afgelopen decennia de partij van het compromis geworden. We hebben geleerd dat het kleurloze midden niet onze plek is. Onze plek is op links.” Carter verwijst naar een debat dat al jaren sluimert bij de Democraten. In de Clinton-jaren trok de partij naar het politieke midden, daar is ze gebleven. De brede coalitie die de partij aan meerderheden hielp – vrouwen, stedelingen, jongeren, Afro-Amerikanen, minderheden en migranten – kwam toch wel opdagen.

De charismatische Barack Obama slaagde erin deze groepen te bereiken. Maar de afgelopen jaren stortte de steun voor Democraten in: ze verloren in het hele land meer dan duizend zetels. Ook het succes van Bernie Sanders in 2016 duidde op onvrede onder progressieven over de middenkoers. Clinton lukte het onvoldoende die aanhang te mobiliseren.

Sindsdien wordt de partij verscheurd. Er is een kamp dat vindt dat de partij zwevende kiezers niet van zich moet vervreemden, en zeker in het Trump-tijdperk in het midden hoort. Sommigen vinden dat de partij minder moet toegeven aan ‘identiteitspolitiek’: minder praten over rechten van transgenders, meer over de economie. En er is een kamp dat vindt dat de partij activistischer moet worden, linkser. Dat laatste kamp is aan de winnende hand.

Doug Jones en Ralph Northam, de winnaars van dit jaar, lijken niet op Bernie Sanders. Beide politici zijn uitgesproken progressief. Sheila Tyson, die campagne voerde voor Jones, zegt: „Doug Jones durfde uitgesproken te zijn. Ik had altijd moeite zwarte kiezers te overtuigen dat ze moesten gaan stemmen. Deze keer was dat geen probleem. Een vrouw gaf haar laatste dollars uit aan benzine om mensen naar de stembus te krijgen. Een ander huurde een bus om de hele kerk mee te nemen. Dit soort taferelen heb ik nooit eerder gezien.”

Volgens Lee Carter heeft de Democratische Partij een les geleerd. „Wij moeten ons aan de nieuwe tijd aanpassen, willen we de verkiezingen van 2018 winnen. Dit is het tijdperk-Trump, het tijdperk-Bernie Sanders. Het midden is leeg.”