Super-echte maskers foppen bijna iedereen

Maskers zijn tegenwoordig zo levensecht, dat bijna niemand het verschil ziet met echte gezichten. Dat ontdekten wetenschappers, die waarschuwen voor misbruik door criminelen.

Onderzoeker Jet Sanders als zichzelf en als oude man. Jet Sanders

Je kunt jezelf in een handomdraai veranderen in een jonge vrouw of een oude man. Voor zo’n 550 dollar (465 euro) koop je online een beschilderd siliconen masker, dat heel echt lijkt. Zo’n masker valt over je schouders, zodat je nek en je borst er hetzelfde uitzien als je gezicht.

Maar werkt het masker ook? Denken andere mensen inderdaad dat een gemaskerde jonge man inderdaad een oude vrouw is? Jazeker, ontdekten wetenschappers van de Universiteit van York. In hun experimenten zag van de honderden proefpersonen vrijwel niemand het verschil tussen de nepgezichten en de echte gezichten – niet op foto’s en niet in de werkelijkheid.

„Dat betekent dat gezichtsherkenning mogelijk niet meer kan worden gebruikt om iemand te identificeren”, zegt de Nederlandse experimenteel psycholoog Jet Sanders, die het onderzoek heeft gedaan met Britse collega’s. Nu nog is een pasfoto op een document cruciaal om vast te stellen of iemand is wie die zegt te zijn. Denk aan het controleren van paspoorten op vliegvelden of van ID-kaarten bij de verkoop van drank aan net-geen-jongeren-meer.

Wie een illegaal paspoort heeft en een masker dat lijkt op de pasfoto kan die controles omzeilen. Zo wist in 2010 een jonge Aziatische man dankzij een masker als een witte oude man in een vliegtuig te komen. Hij werd pas betrapt toen hij op de vlucht van Hongkong naar Canada in de wc zijn masker had afgedaan en weer in zijn stoel was gaan zitten.

Dat klinkt als het verhaal van een Hollywoodfilm. Hollywood is dan ook de wieg van de hyperrealistische maskers, die als eerste werden gemaakt voor filmacteurs. Zeker als acteurs in de film van gedaante moesten veranderen moesten acteurs uren lang worden geschminkt. Met een beschilderd masker verandert een acteur zichzelf in een handomdraai in een ander. Een knipoog naar deze praktijk zit in de Mission Impossible-films, waarin steracteur Tom Cruise vaker een masker van zijn gezicht aftrekt.

Masker van oude vrouw, die wordt aangeduid als ‘grootmoeder’. Foto Realfleshmasks.com

Die eerste maskers waren heel duur, maar kosten nu nog maar een paar honderd euro. Voor dat bedrag kun je jezelf veranderen in een ‘grootmoeder’ of een als ‘playmate’ aangeduide jonge vrouw. Of in iemand met een andere etnische afkomst. Zo pleegde een witte man in de Verenigde Staten een jaar of tien geleden meerdere overvallen, terwijl hij het masker van een Afro-Amerikaanse man droeg. Een onschuldige Afro-Amerikaanse man werd vervolgens ‘herkend’ in een line up en veroordeeld. Het bedrog kwam pas aan het licht nadat de vriendin van de dader de waarheid opbiechtte.

„In een ander geval werden criminelen pas gepakt nadat een leverancier van maskers wantrouwig werd en de politie waarschuwde. „Dit soort zaken, waarin mensen toevallig werden betrapt, riep bij ons de vraag op: hoe makkelijk is het om een gemaskerd persoon te herkennen?”, zegt Sanders. Ze is eerste auteur van het artikel en promoveert ook op het onderwerp gezichtsherkenning en maskers.

Met haar collega’s liet Sanders mensen eerst naar foto’s kijken van echte gezichten en gemaskerde gezichten. Geen van de 60 proefpersonen haalde de maskers eruit; zelfs nadat de onderzoekers hadden gewezen op de mogelijkheid van maskers, zag slechts 1 op de 5 een masker. Vervolgens lieten de onderzoekers ruim 400 mensen in het Verenigd Koninkrijk en Japan kijken naar mensen met een masker en mensen zonder een masker. Ze vroegen om de gezichten te beschrijven. Op 20 meter afstand zag niemand een masker, op 5 meter afstand maar 1 op de 40 personen.

„Doordat we proefpersonen vroegen om een gezicht te beschrijven, mag je aannemen dat ze oplettend waren”, zegt Sanders. Als mensen niet zo waakzaam zijn, accepteren ze misschien nog wel vaker een gemaskerd gezicht als een echt gezicht. Sanders: „Een mannelijke collega-onderzoeker van mij ging als oude man een ruimte binnen, die vol zat met collega’s die hem goed kennen. Niemand viel iets bijzonders op.”

Die gebrekkige gezichtsherkenning is gevaarlijk, vindt Sanders, ook al omdat er ontzettend veel illegale paspoorten in omloop zijn: „Bij het onderzoek van neergestorte vliegtuigen worden gemiddeld 2 tot 3 illegale paspoorten gevonden.” Een kwaadwillende met een illegaal paspoort moet wel zorgen dat het masker lijkt op de foto in het paspoort. „Maar op Youtube staan veel filmpjes, die laten zien hoe je een gekocht masker met haar en verf kan aanpassen”, zegt Sanders. „Bovendien hoeft het niet heel erg te lijken, omdat mensen ook slecht zijn in het vaststellen of iemand op de foto dezelfde is als de drager van het paspoort.”

Sanders vindt dan ook dat overheden maatregelen moeten nemen om het gevaar van maskers te bezweren: „Net zoals de houders van wapens zou je de eigenaren van gezichtsmaskers moeten registreren.”

Bekijk hieronder een video van Mission Impossible waarin een levensecht masker te zien is: