Standbeeld voor bacil

Waar staat in Nederland het standbeeld voor de microscoop? Waar bevindt zich hier de triomfboog van de medische hygiëne? Nergens natuurlijk. Best vreemd, want uiteenlopende figuren als de imperialist Jan Pieterszn Coen (‘slager van Banda’) en de Friese krijgsheer Grote Pier hebben wél fijn een standbeeld. Dat was te verwachten. Waar we in het leven het meest op leunen, wordt het minst gezien en ook zelden geëerd. Toch heeft de ijzeren long ongetwijfeld meer levens gered dan menig zeeheld en voor ons huidige wereldbeeld is de telescoop vele malen belangrijker geweest dan willekeurig welke Oranje Nassau dan ook.

Onvergelijkbare zaken misschien, maar het is wel het dilemma waar een modern wetenschapshistorisch museum voor staat. Wetenschap is overal. De wetenschapsgeschiedenis van de laatste eeuwen is een van de meest magische verhalen ooit. Maar de tijd van Grote Mannen is voorbij en je depot staat vol met schitterende, maar allicht totaal verouderde apparaten. Geen makkelijk verhaal. Ook al niet omdat het óók niet gek is om het westerse imperialisme en kolonialisme te verbinden met de opkomst van de wetenschap. Zoals de bekende historicus Yuval Harari opmerkt: die opkomende Europese natiestaten gaven niet voor niks zoveel geld aan de wetenschap. Wie historisch over Newton spreekt, kan de slavernij waarschijnlijk niet helemáál vermijden.

Zo bezien was de herziening van Neêrlands belangrijkste museum voor wetenschapsgeschiedenis geen sinecure. Wim Köhler beschrijft hier in NRC Wetenschap hoe hij in het nu volledig verbouwde Museum Boerhaave een kijkje ging nemen. En gelukkig, de modernisering is gelukt, meldt Köhler. De menselijke kant wordt nu benadrukt. En er is aandacht voor grote vragen van de toekomst. Er blijkt wel degelijk een écht standbeeld te bestaan voor de microscoop. We noemen het alleen: een museum.

    • Hendrik Spiering