Valse start voor Europese verbouwing

EU-top

Het moest een hoopvolle kersttop worden. Maar EU-leiders zijn hopeloos verdeeld, met name over de verdeling van asielzoekers.

Europees president Donald Tusk Foto Phil Noble/Reuters

Woorden als ‘herboren’ en ‘nieuw elan’ nemen de Europese regeringsleiders even niet meer in de mond. De EU-top van de afgelopen dagen werkte ontnuchterend voor wie dacht dat het ‘Macron-effect’ verse lucht zou blazen in de Europese politiek.

Al bij aanvang was er ruzie – over de aanpak van migratie. West- verwijt Oost-Europa gebrek aan solidariteit, met de Hongaarse premier Orbán, die weigert vluchtelingen op te nemen, als gewillige boksbal. Na afloop was de stemming niet veel beter. Over ambitieuze plannen om de euro schokvrij te maken blijven de meningen sterk verdeeld. En het moest nog wel een hoopvolle kersttop worden. Op de toegangsbadges prijkte zelfs een vrolijke sneeuwpop.

Sinds zijn aantreden als nieuwe Franse president heeft Macron ongeremd de contouren geschetst van een zelfverzekerde EU 2.0 - en dat werkt aanstekelijk in Brussel. Op deze kersttop zou de aftrap worden gegeven van wat moet uitmonden in de verbouwing van het Europese huis. Maar het voelde als een valse start. Is de verdeeldheid structureel, of zijn de leiders gewoon moe na een slopend jaar van verkiezingen in heel Europa?

Dat Duitsland nog steeds geen regering heeft, en zijn gebruikelijke leidersrol moeilijker kan spelen, helpt niet. Maar de EU-leiders hebben er ook zélf om gevraagd. In oktober werden ze het eens over een ‘leaders agenda’, een reeks thematische supertoppen om knopen door te hakken. Ook gaven ze Europees ‘president’ Donald Tusk opdracht om vóór elke top per onderwerp een ‘discussienota’ op te stellen: een overzicht van de belangrijkste struikelblokken. Tusk, zo blijkt na een paar nota’s, doet dat graag kort en krachtig. Te krachtig, vinden sommigen.

Zo stelde de Poolse oud-premier in zijn nota over migratie onomwonden dat een eerlijkere verdeling van asielzoekers over heel de EU, middels verplichte quota, niet werkt en dus heroverwogen moet worden. Tot dikke tevredenheid Orbán, tot diepe ergernis van Rutte, die Oost-Europa ‘selectief shoppen’ verwijt. Tusk kreeg een stroom verwijten over de nota. Te Pools, te ondiplomatiek. Vanuit de Europese Commissie werd Tusk zelfs voor „anti-Europees” versleten.

Eerlijke discussie

In Tusks entourage wordt de kritiek maar moeilijk begrepen. „Het idee van de leaders agenda is dat er op een aantal cruciale terreinen een eerlijke discussie wordt aangewakkerd”, zegt een ingewijde. „Nou, dat debat is er nu dus.” Tusk zelf zei na afloop dat hij vooral het punt had willen maken dat „de herverdeling van migranten de illegale migratie niet gaat stoppen” en dat de sterke focus hierop intussen wel „heel veel tijd opslokt”. Bovendien is hij niet alleen raadsvoorzitter „voor de grote, sterke landen” - lees: West-Europa - maar voor álle landen. „Ik kies geen kant.”

Het eurozone-debat belooft minstens zo splijtend te worden. Zuid-Europa, met Macron als woordvoerder, dringt aan op Europese ‘schokdempers’, een gemeenschappelijk crisisfonds om onverwachte klappen mee op te vangen.

Rutte vindt dat eurolanden zelf verantwoordelijk zijn voor hun eigen buffers, door hun begrotingen op orde te krijgen, zoals Nederland heeft gedaan. „Ieder moet zijn eigen dak repareren, en sámen de straat”, zei Rutte.

De grote vraag is of het Macron wel lukt om zaken te doen met de Duitse bondskanselier Merkel. Daar wordt hard aan gewerkt, verzekerde de Franse president vrijdag. Als duo kondigden Merkel en Macron samen aan dat er in maart opnieuw zal worden gesproken over de eurozone, en dat ze voor die tijd gaan proberen om tot „een gemeenschappelijk standpunt” te komen. „Onze methode is bekend”, zei Macron. „We praten zonder taboe’s over onderwerpen.” Het doel: zorgen dat er drie maanden later, in juni 2018, ook echt besluiten genomen kunnen worden.

Rutte: „Het is duidelijk dat er twee scholen zijn, en ik zie die twee voorlopig niet dichter bij elkaar komen.”