Opinie

    • Ilja Leonard Pfeijffer

Sneeuw is de variant van het touwtje uit de brievenbus

De dichter Herman Van Rompuy, bij sommigen wellicht ook bekend als oud-premier van België en voormalig voorzitter van de Europese Raad, heeft een haiku geschreven met de titel ‘Sneeuw’: ‘In de sneeuwnacht roept / plots een uil de stilte stuk. / Een vreemde vogel.’

Sneeuw onttrekt oneffenheden aan het gezicht en maakt de wereld wit als een blank vel papier waarop alles nog kan worden geschreven. In het gedicht wordt het contrast tussen wit en zwart geraffineerd samengebald in het ene woord ‘sneeuwnacht’. De ochtend van zo’n nacht vol sneeuw is een ochtend waarop je de indruk hebt dat alles opnieuw kan beginnen. De sneeuw dempt de geluiden van het oude leven met zijn rompslomp, verwijten, gemiste kansen en verplichtingen. Het is als wakker worden in een donzen kinderbed. Sneeuw laat je alles vergeten. In Hersenschimmen van J. Bernlef is de sneeuw een leitmotiv en een metafoor voor de toenemende vergeetachtigheid van de hoofdpersoon. Zoals hij ongewenst weer kind wordt door zijn Alzheimer, zo worden wij allemaal weer een beetje kind wanneer het sneeuwt.

Maar dan verbreekt een uil de betovering. De dichter Van Rompuy kiest niet voor niets voor de vogel die sinds de Oudheid symbool staat voor wijsheid. Het is een vreemde vogel in de kindse context van vertier en ontkenning van de wereld, maar hij heeft wel gelijk.

Het schijnt in Nederland gesneeuwd te hebben. Vanuit mijn woonplaats in Italië sla ik de berichtgeving over dit meteorologische fenomeen in mijn vaderland met verwondering gade. In mijn jeugd ben ik vele malen per jaar door de sneeuw naar school gefietst, maar intussen is sneeuw met dank aan de klimaatverandering een zeldzaamheid geworden en is code rood van kracht, met adviezen van overheidswege om binnen te blijven en om, als het echt niet anders kan, het zadel van de fiets lager te zetten zodat je als verantwoordelijk en door gevaren omringd burger iets minder hard valt als je valt.

Sneeuw is nostalgisch weer. Dat is het altijd geweest omdat het iedereen aan zijn of haar kindertijd doet denken. Maar nu is daar nog een component bij gekomen. Sneeuw is in Nederland oudhollands weer geworden uit een ver verleden, toen het gat in de ozonlaag nog niet bestond, evenmin als moslims, en toen Nederland Nederland nog was. Sneeuw is de meteorologische variant van het touwtje uit de brievenbus van Jan Terlouw. Sneeuw is als een laag glazuur over een oerhollandse tompouce en alle oneffenheden van de moderne multiculturele maatschappij zijn voor een moment aan het zicht onttrokken. Voor even vliegen er sneeuwballen om oren in plaats van beledigingen. Sneeuw is Wildersweer. We kunnen ons voor even in de gouden eeuw van Anton Pieck wanen, alles wat ooit fout ging is uitgewist, we halen de slee uit de schuur en kunnen zelf de eerste sporen trekken in ons smetteloos witte, prachtige land.

Ik weet het, ik had dit stukje niet moeten schrijven. Ik had alles wit moeten laten in plaats van de weldadige stilte stuk te roepen als een uil.

Dit is de laatste column van Ilja Leonard Pfeijffer op deze plek. Vanaf januari zal hij om de week een actueel sonnet schrijven voor de bijlage Boeken.
    • Ilja Leonard Pfeijffer