Ook zonder fossiele brandstof wil Eric Wiebes het leven leuk houden

Energietransitie Nederland staat een technische en maatschappelijke omwenteling te wachten. Maar Wiebes’ grootste prioriteit is nu Groningen.

„Het zijn grote problemen en in het midden staat een klein mannetje. En dat ben ik”, zei minister Eric Wiebes over Groningen, tijdens zijn eerste grote debat. ANP/Remko de Waal

Waarom de minister van Economische Zaken in het huidige kabinet verantwoordelijk is voor het klimaatbeleid? Met die vraag begon bewindsman Eric Wiebes (VVD) donderdag zijn eerste grote debat in de Tweede Kamer. De minister van Economische Zaken en Klimaat kwam zelf met het antwoord. Omdat het bij de noodzakelijke energietransitie vooral om geld gaat. En als het te duur wordt, raak je de mensen kwijt.

„Het leven moet wel leuk blijven”, zei de optimistische liberaal tegen het parlement. „Wilt u naar uw achterban met de mededeling dat de broekriem een gaatje strakker moet? Ik denk het niet. Dat wordt een battle. Dus moeten we naar een transitie naar schone, beschikbare energie.”

De regering wil de uitstoot van broeikasgassen met 49 procent verminderen in 2030 – een complete maatschappelijke omwenteling. Die energietransitie komt er zeker, denkt Wiebes, maar de meest efficiënte weg kost jaarlijks 1 tot 3 procent van het nationaal inkomen: 7 tot 21 miljard. „En als het te veel geld gaat kosten, dan haakt driekwart van de Nederlanders af.”

Volgend jaar wordt het ambitieuze klimaatdoel van het kabinet uitgewerkt in een klimaatakkoord, maar Wiebes moet de komende maanden al de eerste knopen doorhakken. De Kamer vroeg in het debat meer duidelijkheid over vier politieke kwesties. Kosten zijn een belangrijk probleem waarmee Wiebes te maken krijgt – maar niet het enige.

  1. Hoe staat het met de sluiting van de kolencentrales?

    Alle kolencentrales gaan „uiterlijk” dicht in 2030, staat in het regeerakkoord. Maar hoe dan en wanneer precies? D66 en GroenLinks riepen de minister op om in ieder geval de oudste van de vijf kolencentrales, de Hemwegcentrale in Amsterdam, snel te sluiten. Maar ze bleken het totaal oneens over de manier waarop.

    Eigenaar Nuon van de centrale vroeg in maart 55 miljoen euro compensatie. Onderhandel nog even over die prijs en betaal dan, opperde Kamerlid Tom van der Lee (GroenLinks). „Maximale effectiviteit per euro”, noemde hij het, want de centrale stoot veel CO2 uit.

    Kamerlid Rob Jetten (D66) reageerde dat hij van het betalen van 55 miljoen belastinggeld voor een vervuilende centrale „van zijn stoel viel”. Het moet tegen een zo laag mogelijke prijs, vond Jetten. Zowel hij als de ChristenUnie drong aan op spoed. Wiebes wil de sluiting zo nodig gaan regelen bij wet: woensdag al schreef hij in een brief aan de Kamer dat hij „begin 2018” met een plan komt.

  2. Het nieuwe kabinet wil de uitstoot van CO2 in 2030 gehalveerd hebben. Daarvoor is een nieuw energieakkoord nodig. Lees ook: Op naar een schoon 2030, maar hoe?
  3. Betaalt de vervuilende industrie of betaalt de burger?

    De riem een gaatje terug, de thermostaat wat lager? Wiebes hoopt deze vervelende boodschappen in de toekomst te voorkomen, ook al moet de CO2-uitstoot in twaalf jaar met de helft terug. Daarom kondigde de minister aan scherp op de kosten te gaan letten. „Anders wordt het echt prijzig en de transitie slaagt alleen als we iedereen erbij houden.”

    Kamerlid Tom van der Lee (GroenLinks) had de minister een dag eerder nog gevraagd om voor maximale rechtvaardigheid te gaan om de noodzakelijke cultuurverandering te realiseren. „Dan is het cruciaal dat de vervuiler echt betaalt, en dat lusten en lasten eerlijk verdeeld worden. Want wie mensen oneerlijk behandelt, roept vooral weerstand op”, zei Van der Lee. Over het noodzakelijke draagvlak is Wiebes het eens, maar de definitie van maximale rechtvaardigheid is een diepgeworteld politiek twistpunt.

  4. Is er nog toekomst voor gaswinning in Groningen en hoe dan?

    Wiebes schetste donderdagavond een zwart beeld van de problemen in Groningen. „Het zijn grote problemen en in het midden staat een klein mannetje. En dat ben ik.” Wiebes gaf toe dat eigenlijk alles fout gaat. De schadevergoedingen liggen stil, projecten om huizen te versterken lopen niet goed, en over de hoeveelheid te winnen gas lopen juridische discussies. Wiebes zegt na een reeks bezoeken aan Groningen nog „fanatieker” te zijn geworden om de problemen op te lossen. „En dat moet met de mensen en overheden daar gebeuren.” Daarom vond hij het te vroeg om de Tweede Kamer te vertellen wanneer welke problemen zijn opgelost. „Het schadeprotocol heeft de allermeeste haast. Daar ben ik nu mee bezig.”

    Wiebes maakte ook direct duidelijk dat er grenzen zijn aan de vergoedingen voor aardbevingsschade, ook al is het schuldbesef bij hem als vertegenwoordiger van het Rijk groot, zei hij. „Maar ik dien het algemeen belang. We willen zeker recht doen aan de Groningers, maar we moeten het ook kunnen uitleggen aan de rest van Nederland. Er is een plafond en daar gaan we zeker een discussie over hebben.” Over de hoeveelheid Gronings aardgas die de komende tijd gewonnen gaat worden, wilde Wiebes nog niets kwijt.

  5. Krijgt Wiebes zijn boodschap ook in Europa verkocht?

    Minister-president Mark Rutte herhaalde eerder deze week in Parijs nog maar eens dat hij met een Europese ‘kopgroep’ wil streven naar een CO2-reductie van 55 procent in 2030 – meer nog dus dan 49 procent.

    Maar donderdagochtend kreeg de premier een flinke tegenvaller te verduren. Tijdens Europese onderhandelingen in Straatsburg was zo’n klimaatkopgroep nergens te bekennen. Het lukte niet om een Europese klimaatwet aan te nemen voor eerder afgesproken CO2-verplichtingen (uit 2014). Een meerderheid van de lidstaten keerde zich ertegen.

    Dat Kamerleden woensdag nog van Wiebes wilden weten hoe het in november tijdens de VN-klimaattop in Bonn was gegaan, lijkt ineens niet meer de hoofdzaak.

    • Hester van Santen
    • Erik van der Walle