Onmiddellijk beloond willen worden is deels een genetische kwestie

Psychiatrie

Als najagen van snelle behoeftebevrediging een biologische oorzaak heeft, is er mogelijk iets aan te doen.

Getty Images/iStockphoto

Of je direct je winst pakt, en daarmee een uitgestelde hogere beloning negeert, is een beetje afhankelijk van je genen. Dat vonden onderzoekers van de University of California in San Diego en van het bedrijf 23andMe, waar iedereen tegen betaling DNA-varianten (SNP’s) kan laten analyseren die de kansen op ziekten verhogen of verlagen. Hun onderzoeksverslag verscheen maandag online in Nature Neuroscience.

Opvallender dan de paar genen die mogelijk van invloed zijn op het wachten op een hogere beloning is het dat dit gedrag nu zo uitgebreid wordt onderzocht. Het is een inkijkje in de nieuwe psychiatrie en neurobiologie die de bestaande categorieën van psychiatrische ziekten in het diagnostische handboek DSM-5 negeren. Uitstel onderwaarderen is als een nieuwe manier om naar ziekten van hersenen en gedrag te kijken.

Wie een beloning kan uitstellen kan kennelijk afzien van een directe bevrediging, in ruil voor groter voordeel of genot in de toekomst. Het onderwaarderen van een toekomstige hogere beloning, mogelijk veroorzaakt door één hersenproces, is in de opeenvolgende DSM-edities niet als ‘ziekte’ of ‘handicap’ gecatalogiseerd. Toch zijn mensen met ADHD, of met overgewicht, met een laag IQ, of met nicotine-, alcohol-, en andere middelenverslaving gemiddeld niet erg goed in het uitstellen van een beloning. Mensen met schizofrenie en depressie ook niet.

DSM-5, het handboek voor de diagnostiek van psychiatrische ziekten en gedragsproblemen, is gebaseerd op uiterlijke kenmerken van de ziekte, niet op kennis over hersenprocessen. Daardoor is het mogelijk dat dezelfde hersenprocessen bij verschillende DSM-ziekten een rol kunnen spelen. Dat is lastig bij het zoeken naar nieuwe psychotherapieën en medicijnen, waarbij voor markttoelating wordt geëist dat ze werken bij een groep patiënten die is gedefinieerd door DSM-criteria.

Psychiaters en neurobiologen zijn in 2008 het Research Domain Criteria initiative (RDoC) begonnen. Daarin staan kenmerken van gedragsproblemen en psychiatrische ziekten die wellicht meer aan biologische processen zijn gebonden. Dat moet worden onderzocht. Het waarderen van beloning is een van die onderwerpen in het RDoC.

Als er voor het onderwaarderen van uitstel een biologische oorzaak aanwijsbaar is, dan is er misschien ook iets aan te doen, met medicijnen, psychotherapie of leerprocessen. Dat biedt dan nieuwe kansen voor therapieën tegen psychische ziekten en gedragsproblemen, waar momenteel weinig tegen te doen is.

In het Amerikaanse onderzoek naar uitgestelde-beloninggenen kregen ruim 23.000 proefpersonen de Monetary Choise Questionnaire voorgelegd. Dat is een test met een twintigtal vragen in de trant van: ‘heb je liever 31 dollar vandaag, of 85 dollar over 7 dagen?’. De twee bedragen en het aantal dagen worden gevarieerd. De winst kan ook klein zijn: ‘heb je liever 54 dollar vandaag, of 55 dollar over 117 dagen?’

De genvarianten die opdoken waren gedeeltelijk al eerder gezien bij mensen met ADHD, depressie, obesitas en nicotineverslaving. Maar er waren ook raadsels en de hele exercitie moet nog eens herhaald met veel meer proefpersonen. In de grote genenspeurtochten wordt tegenwoordig met de gegevens van honderdduizenden mensen gewerkt.