Omstreden Poolse wetten over rechters zijn goedgekeurd

Stemming senaat

Twee omstreden wetten zorgen ervoor dat de politiek in Polen meer macht krijgt over de rechterlijke macht. Naar verwachting komt de Europese Commissie hiertegen in actie.

De president krijgt de macht om 40 procent van de rechters in het Hooggerechtshof met gedwongen pensioen te sturen. Foto Rafal Guz/EPA

De Poolse Senaat keurde vrijdag twee wetten goed die volgens de Poolse oppositie en de Europese Commissie een einde dreigen te maken aan de rechterlijke onafhankelijkheid in Polen.

De Poolse premier Mateusz Morawiecki verklaarde donderdag te verwachten dat de Commissie aanstaande woensdag zal reageren met het opstarten van een zogenaamde artikel 7.1-procedure. Een eerste stap in die procedure is het vaststellen van een „duidelijk risico op een ernstige inbreuk” op de Europese grondwaarden. In een volgend – weinig waarschijnlijk – stadium kunnen de lidstaten het Poolse stemrecht opschorten in de Europese Raad van regeringsleiders.

De controversiële wetten bepalen dat niet langer magistraten, maar het Poolse parlement, gedomineerd door regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), een beslissende rol krijgt bij de samenstelling van de Raad voor de Rechtspraak (KRS). De KRS is het orgaan verantwoordelijk voor de selectie van rechters.

Bovendien krijgt de president de macht om 40 procent van de rechters in het Hooggerechtshof met gedwongen pensioen te sturen. Ook krijgt het Hooggerechtshof een bijzondere kamer die vonnissen uit de afgelopen twintig jaar kan terugdraaien. Die laatste maatregel vertoonde volgens juridische experts van de Raad van Europa „veel gelijkenissen” met het oude Sovjet-systeem.

Donderdagavond gingen duizenden Polen de straat op uit protest om te eisen dat president Andrzej Duda zijn veto uitspreekt over de wetten. Een woordvoerder van Duda verklaarde vrijdag dat de president daar geen reden toe zag.