Opinie

Vuurwerk verbindt ons

Vuurwerk is gevoel, schrijft . „Het is een kick, maar ook angst.”

Illustratie: Henrik Sorensen

Hoe kun je een belangrijk moment vieren op een manier die aansluit bij een collectieve emotionele ontlading? Toen in 1648 de Vrede van Münster werd gesloten, waarmee de Tachtigjarige Oorlog werd afgesloten en de Republiek der Nederlanden werd erkend, was de Amsterdamse Dam het decor van een groots vuurwerk. Er was iets te vieren, er werd geknald!

Wat belangrijk is: knallen doe je samen. In je eentje vuurwerk afsteken is net zoiets als in je eentje carnaval vieren: onmogelijk. Door een knal ben je samen, omdat je allemaal die knal hoort en voelt. Hangt er een vuurpijl in de lucht, dan kun je elkaar vasthouden en de verwondering over dat mooie gekleurde licht delen.

Van oorsprong worden die knallen gebruikt voor het geven van een noodsignaal op open zee, voor het opblazen van een gebouw of het uit voorzorg veroorzaken van een lawine: allemaal vuurwerk. En in al die gevallen is er de bijkomende gevoelscomponent die alle aanwezigen doet sidderen en trillen, die iedereen verbindt.

Knal!

Vuurwerk heeft zijn wortels in het traditionele verjagen van boze geesten, maar tradities zijn een slap argument, daardoor hoef je nog geen voorstander van vuurwerk te zijn. Bovendien: niemand gelooft meer in die geesten.

Het gevoel achter de traditie is interessanter. Bij vuurwerk is dat gevoel heftig. Het is klam-bam, het is flitsend, het is adrenaline, een kick, maar ook angst. En dat alles samen.

De hele dag met een tas vol vuurwerk en een lont op straat, en knallen maar

In mijn jeugd haalde je vuurwerk bij de fietsenmaker, liep je met je vrienden op oudejaarsdag met een tas en een lont op straat, knalde je de hele dag, voelde je je goed.

De opa van mijn moeders kant overleed met kerst en werd begraven op Oudjaarsdag. De stoet vertrok van het gemeenschapshuis in het dorp, langs de Hak-fabriek naar de begraafplaats net buiten de dijk, met de koude Maas op de achtergrond, en boven het dorp klonken knallen en verkleurden lichten het grijs. Een uitvaart begeleid door vuurwerk, mijn opa verdiende niets anders.

Voor mijn zoon van veertien met zijn vrienden de straat opgaat, haalt hij een paar voetzoekers uit de kast. Als vader moet ik hem voorleggen: Doe je wel voorzichtig? Maar ik zie aan zijn ogen dat hij bezig is met het rondtollende licht en het hoge zoemende geluid straks op straat.

Dat hij voorzichtig zal doen, is iets waarin ik hem moet vertrouwen, iets dat ik aan hem moet overlaten en zelf los moet laten. Zie het als fietsen in de stad. Vanaf zijn elfde gaat hij zelfstandig het steeds drukker wordende Amsterdam door, ik fiets daar niet meer naast en iedere ochtend zeg ik hem dat hij goed moet uitkijken en voorzichtig moet doen. Dan knikt hij een beetje verveeld. „Natuurlijk doe ik voorzichtig.”

Rode matten met harde knallen

Ooit stond ik op de Amsterdamse Nieuwmarkt tussen Chinezen die hun vuurwerk afstaken. Traditioneel, maar vooral enorm hard en eindeloos lang, die rode matten met harde knallen. Een bombardement. Nederlanders met een paar Astronauten of vuurpijlen hielden dat kinderspel op zak, het complete plein trilde onder het Chinese geweld en de volgende dag zag de straat rood van het vuurwerkpapier. Iedereen die daar bij was voelde dat een goeie lange reeks blam-bam-bam-knallen je doet beseffen dat er echt iets aan de hand is. Oud en Nieuw! Geen bedacht idee, geen rationele gedachtegang of afspraak, zo van: het jaar zit er weer op, we wensen elkaar het beste en we eten een oliebol en de volgende dag kijken we schansspringen. Nee, die knallen waren zo imponerend, ze overmeesterden totaal je gevoel op een manier dat er geen ontkomen aan was en tegelijk was dit een krachtige uitvergroting van ieders persoonlijke gevoel.

Blam! Op naar het nieuwe jaar!

Een verbod op knallen omdat het gevaarlijk is? Leg dan meteen ook al het autoverkeer stil, alsjeblieft.

Omdat huisdieren eronder lijden? Dieren hebben nu eenmaal een totaal andere instelling als het gaat om samen delen en beleven – dat interesseert ze helemaal niks.

Ik hou niet van knallen, dus niemand mag knallen. Mensen met deze houding denken vooral aan zichzelf.

Omdat het slecht is voor de volksgezondheid? Er zijn ongezonde zaken die 365 dagen per jaar onze volksgezondheid teisteren. Oliebollen zijn ongezonder dan vuurwerk!

Omdat vuurwerk ordinair of volks is? Dat is een goed argument, maar helaas vanaf een ivoren toren afgevuurd.

Vuurwerk is gevoel. Tegenstanders van vuurwerk vergeten dat gevoel. Ze vergeten ook dat angst en bezweringen van angst, dat het samenzijn en het delen van een knal niet te vervangen zijn. Blam-knal! Het knalt je gevoel naar buiten, het gevoel raakt ons samen van binnen.