Column

Met elk Trump-besluit groeit de kloof – en het wantrouwen

Na een jaar Donald Trump is de transatlantische band beschadigd, schrijft Michel Kerres. Handel kan een nieuw Euro-Amerikaans slagveld worden.

„You gotta pay, you gotta pay … You don’t pay, we’re outta there, right?” Het klonk als maffiabaas Don Corleone in New York, het was president Donald Trump, op een bijeenkomst vorige week zaterdag in Pensacola, Florida. Don Donald had het niet tegen een concurrerende maffiafamilie, maar tegen de NAVO-vrienden in Europa. Als ze niet méér gaan uitgeven aan defensie, doen we niets voor ze, brieste hij.

Ach ja, Trump. Het was niet de eerste keer dat hij de verkeerde toon aansloeg. Het was niet de eerste keer dat hij de lage defensiebudgetten in Europa op de korrel nam. En het was niet de eerste keer dat hij twijfel zaaide over de Amerikaanse bereidheid om de Europeanen in geval van nood terzijde te staan.

Het was wel de eerste keer, schreef analist Fred Kaplan op Slate, dat hij ervan uitging dat een noodsituatie in de NAVO kan ontstaan doordat een NAVO-partner Rusland provoceert. Tot nu toe ging men ervan uit dat het andersom zal gaan.

In januari noemde Trump de NAVO „obsolete”, daarna vloog de ene Trump-man na de andere naar Europa om de verbijsterde bondgenoten op hun gemak te stellen. Ze hadden allen dezelfde boodschap. Ja, Europa moet meer geld uitgeven, nee, de VS zouden de NAVO niet in de steek laten. Beoordeel de Amerikanen niet op Trumps oprispingen, zeiden de Europeanen vervolgens tegen elkaar, beoordeel ze op hun daden. En, inderdaad, de Amerikanen kwamen hun militaire verplichtingen in Europa ruimschoots na.

En toch. Ondanks al het geruststellen heeft Trump iets kapotgemaakt: vertrouwen. „Het is alsof je ooit gezegd hebt dat je bent vreemd gegaan”, vatte een NAVO-diplomaat het onlangs samen. Het zal daarna nooit meer zo onbekommerd zijn: herhaling valt niet uit te sluiten.

Wat begon met onrust in de NAVO, groeide in de loop van 2017 uit tot een trend: frictie tussen Europa en de VS. De Europeanen, de nieuwe Franse president Macron voorop, deden er alles aan de VS binnen het klimaatakkoord te houden. Lukte niet. De Europeanen probeerden Trump er samen van te weerhouden de nucleaire deal met Iran te ondermijnen. Lukte niet. Europa probeerde Trump te overreden Jeruzalem niet zomaar te erkennen als hoofdstad van Israël. Lukte niet.

Met elk Trump-besluit groeide de kloof en het einde is niet in zicht. Deze week schreven vijf Europese ministers van Financiën een brandbrief aan Washington. De nieuwe belastingplannen van de Republikeinen in Huis en Senaat zetten internationale handelsverdragen op losse schroeven en vormen een bedreiging voor de internationale handel, schreven ze. De vijf (het VK, Duitsland, Frankrijk, Italië en Spanje) zijn bang dat na de gecompliceerde belastingherziening Amerikaanse bedrijven bevoordeeld worden. Ze wezen ook alvast op de mogelijkheid van tegenmaatregelen.

Na ruzies over defensie, klimaat en Midden-Oosten zou handel zomaar kunnen uitgroeien tot een nieuw Euro-Amerikaanse toernooiveld. Zover is het nog niet, maar het is raadzaam Trumps beloften serieus te nemen. Belastingverlaging voor de rijken? Check. Minder milieubescherming? Check. NAVO opschudden? Check. Voordeeltjes voor Amerikaanse bedrijven – ook als dat ruzie met Europa betekent? Check.

De les van 2017 is dan ook dat Trump geen enkel respect heeft voor bestaande arrangementen; ook al zijn ze zeventig jaar oud. Dit neemt niet weg dat samenwerking mogelijk is. In de strijd tegen terrorisme, of in de strijd tegen unfaire handel van China. Trump heeft de historische transatlantische band vervangen door een Zweckbündnis, door gelegenheidscoalities.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.