Kunnen daders van slachting Rohingya worden berecht?

slachting Rohingya

Een ‘Joegoslavië-tribunaal’ voor Birma? Met dit regime ondenkbaar. Andere opties zijn er nauwelijks.

Genocide, een „schoolvoorbeeld van etnische zuivering”: de woorden vielen al vaker als het om de Rohingya-bevolking in Birma ging. Donderdag maakte Artsen Zonder Grenzen een onderzoek openbaar waaruit de omvang van de genocide bleek: minstens 6.700 Rohingya zijn tussen 25 augustus en 24 september door het Birmese leger doelbewust doodgeschoten, levend verbrand of doodgeslagen. Ondertussen rijst de vraag of de daders ooit bestraft zullen worden.

  1. Zal Birma zelf zaken beginnen?

    Die kans is erg klein. De hoogste militair, Min Aung Hlaing, vindt dat hij gewoon zijn plicht doet en ontkent alle gruwelijkheden. Aung San Suu Kyi, de leider van Birma, zal de kwestie niet op de spits willen drijven. Zij vindt dat ze geen verantwoording schuldig is aan de internationale gemeenschap, maar aan haar eigen volk dat de Rohingya-moslims als een bedreiging ziet van de samenleving en de boeddhistische levensleer.

  2. Kan er internationaal een tribunaal worden opgericht?

    Dat gebeurt vaker. Het gaat dan vaak om een hybride constructie waarbij het land en de internationale gemeenschap een gedeelde verantwoordelijkheid nemen, zoals bij het Cambodja-tribunaal. Dit was formeel onderdeel van het Cambodjaanse rechtsstelsel en onderzocht de genocide onder Pol Pot. De aangeklaagden zijn bijna allemaal veroordeeld. De meesten waren evenwel al overleden voordat er uitspraak was gedaan. Het succesvolst is het Joegoslavië-tribunaal geweest. Maar bij zo’n tribunaal moet een regime meewerken en de daders uitleveren. Daar zal in Birma geen sprake van zijn.

  3. Is een verzoeningscommissie dan een optie?

    Na de val van het Apartheidsregime werd gekozen voor een Verzoeningscommissie – juist om pijnlijke en langdurige processen, louter gericht op vergelding, te voorkomen. En om medemenselijkheid te tonen waar die onder de Apartheid ontbrak. In Birma worden de Rohingya echter als stateloze paria’s gezien, die niet in Birma thuis zouden horen.

  4. Kan het Internationaal Strafhof iets doen?

    Nee. Birma is geen lid van het Strafhof. In 2004 vroeg Oeganda om hulp bij de vervolging van Joseph Kony en andere militanten in Noord-Oeganda. Het voordeel om dat te doen wanneer je lid bent, is dat er geen onderzoek wordt gedaan naar de autoriteiten zelf, legt ICC-onderzoeker Tjitske Lingsma uit. Een aanklager kan ook besluiten om in te grijpen wanneer een lid niets doet – dit was bijvoorbeeld het geval in Kenia na de uitbarsting van het verkiezingsgeweld in 2007. Maar als een land geen lid is, kan het Strafhof alleen tot vervolging overgaan na een verzoek van de Veiligheidsraad. Dat gebeurde in Darfur en Libië. „Dit is een uitzonderlijk mechanisme omdat in feite een politiek orgaan zich inlaat met de strafrechtspleging”, aldus advocaat Geert-Jan Knoops. De kans dat dit nu gaat gebeuren met Birma is klein: China, permanent lid van de Veiligheidsraad, zal hier nooit mee instemmen. China wil de grondstoffen van Birma hebben. De banden tussen de twee landen worden juist aangehaald.

    Het Strafhof is ook niet zaligmakend, stelt Lingsma. „Het Strafhof gaat ook in principe alleen voor de topverantwoordelijken. Er zijn in totaal nog maar vier mensen veroordeeld door het Strafhof.”

  5. Zijn er andere oplossingen?

    In theorie wel, stelt Michiel Pestman, mensenrechtenadvocaat bij Prakken d’Oliveira Human Rights Lawyers. Verantwoordelijke generaals die bijvoorbeeld naar Nederland komen, kunnen opgepakt worden. Vorig jaar arresteerde Zwitserland de voormalige minister van binnenlandse zaken van Gambia, toen deze asiel wilde aanvragen. Hij zit vast voor misdrijven in Gambia gepleegd tijdens de dictatuur van Yahya Jammeh die in 2016 de verkiezingen verloor en in ballingschap ging. Een probleem is volgens Pestman wel dat het OM dan bewijs moet klaar hebben en daarbij de wil moet hebben de verantwoordelijke aan te klagen. Dat gebeurt nu al in Syrië, stelt Lingsma. ‘The Mechanism’, opgezet door de Verenigde Naties, verzamelt actief bewijsmateriaal en stelt dat ter beschikking zodra er ergens een rechtszaak wordt begonnen. Zo ver is het nu nog niet in Birma, maar volgens Pestman is het zaak dat AZG de getuigenissen overhandigt aan het OM, omdat dat meer impact zal hebben dan het rapport dat er nu ligt. Het snelst kan er actie worden ondernomen als een land via het Internationaal Gerechtshof Birma aanklaagt wegens het schenden van mensenrechten. Bosnië deed dat bij Joegoslavië. Pestman: „Dat vraagt om veel politieke wil. Wellicht komt die er nu.”

    In een eerdere versie van dit artikel werd een Birma-expert geciteerd, terwijl zij had aangegeven alleen achtergrondinformatie te willen geven.

  6. Bekijk ook onze video over wat er nu gaat gebeuren met de Rohingya: