Toen koffers nog kasten waren

Koffers De expositie Legendary Trunks toont koffers van beroemde personen, van Eiffel tot Hemingway, allemaal van Louis Vuitton.

In een tijd waarin je met een klein rolkoffertje met wat stretchkleding, lichtgewicht sneakers, een e-reader en een smartphone de hele wereld rond kunt, is het nauwelijks meer voor te stellen wat voor exercitie reizen honderd jaar geleden nog was. Koffers met handvat waren in de negentiende eeuw al uitgevonden, maar vooral gebruikt voor mannenpakken. Voor het meenemen van de nog volumineuze vrouwenkleding werden vaak nog houten hutkoffers gebruikt. Bijna alles was eigenlijk groter en zwaarder in die tijd, óók boeken. Wie het zich kon permitteren, had ook daarvoor een speciale (hut)koffer. Veel koffers uit die tijd lijken eigenlijk meer op kasten dan op moderne koffers, compleet met laden, planken en hangers. Ongevuld wogen ze al tientallen kilo’s.

De koffer van Titanic- overlever Mahala Douglas, 1924. Foto Rickard Monéus

150 van die oude koffers zijn nu te zien op Legendary Trunks, een expositie in de Beurs van Berlage in Amsterdam. Het zijn uitsluitend koffers van Louis Vuitton, dat zeven jaar geleden ook een boek uitbracht met de titel 100 Legendary Trunks en zeer regelmatig zelf tentoonstellingen organiseert met antieke hutkoffers. Zo is nu in New York Volez, Voguez, Voyagez te zien, een tot in de puntje verzorgde, gelikte, rondreizende tentoonstelling die de koffers en tassen van Louis Vuitton verbindt aan de geschiedenis van het plezierreizen. Voor een luxehuis is een lange geschiedenis – door merken liever ‘heritage’ of ‘dna’ genoemd – van onschatbare waarde als marketinginstrument. In de door Louis Vuitton zelf georganiseerde tentoonstellingen ligt de nadruk dan ook op de twee beroemde canvassen-met-logo, die aan het einde van de 19de eeuw werden ontwikkeld, en is er altijd een brug naar het heden, zodat de suggestie wordt gewekt dat de meer dan anderhalve eeuw vakmanschap nog altijd in elke handtas zit. Want Louis Vuitton maakt nog altijd koffers (en op verzoek ook hutkoffers) en adverteert met ‘the art of travel’, maar tassen zijn tegenwoordig een veel belangrijkere productgroep; wie zou er ook een duizenden euro’s kostende, herkenbare en relatief kwetsbare koffer in durven te checken? Het maakt dat de eigen exposities van het huis aanvoelen als driedimensionale reclamespots, en zo zijn ze natuurlijk ook bedoeld.

Geen handtas te zien

Dat gevoel heb je niet in de Beurs van Berlage. De geschiedenis van het huis wordt er nauwelijks belicht, en er is geen enkele handtas te zien. Legendary Trunks is dan ook geen initiatief van het modehuis, maar van een particuliere verzamelaar, de Zweed Magnus Malm. Malm, hij zit in het onroerend goed, heeft een vrouw die een groot liefhebber van Louis Vuitton is. Tien jaar geleden bedachten ze dat een antieke hutkoffer met een glasplaat erover een mooie salontafel zou zijn, en zo kochten ze hun eerste. Toen ze zoiets twee jaar geleden ook wilden in hun huis in Zuid-Frankrijk, kwamen ze via eBay in contact met een Duitser die 150 koffers van Louis Vuitton in de aanbieding had. Die namen ze in een koop over, waarna ze met hulp van die verzamelaar verder zochten; het idee van een expositie was toen inmiddels geboren. Inmiddels hebben ze er ongeveer 300.

Daar zitten heel bijzondere tussen. Koffers die in het bezit zijn geweest van beroemdheden als Franklin Delano Roosevelt, Judy Garland, Gustave Eiffel en Ernest Hemingway. Koffers die opengevouwen een veldbed of een bureau worden, koffers voor geweren en voor hengels, speelgoed, cosmetica, sigaren, schoenen en medicijnen. En een koffer die is gemaakt tussen 1856 en 1865, toen Louis Vuittons bedrijf net bestond. Opvallend veel koffers zijn niet bekleed met het waterwerende canvas, maar met leer, of zijn helemaal van hout.

De koffer van Ernest Hemingway.

De opstellingen belichten eigenaar of functie, op een manier die vaak wel heel overduidelijk is. Een hutkoffer uit 2009 die eigenlijk een draagbaar casino is, verdwijnt bijna onder het geweld van het enorme roulettewiel en de buitenmaat dobbelstenen die erbij zijn geplaatst. In de koffer van Gustave Eiffel zijn modellen van een poot van de Eiffeltoren en het hoofd van het Vrijheidsbeeld geplaatst.

De jodenster die zonder verdere uitleg – ook niet in de nogal moppige audiotour – naast de koffer van René Gimpel is geplaatst is daarentegen wel een erg summiere en daardoor botte verwijzing naar de dood van de Franse kunsthandelaar. Of de drie bibliotheekkoffers (voor boeken en een schrijfmachine) in de Ernest Hemingway-opstelling allemaal daadwerkelijk van de schrijver zijn geweest, wordt evenmin duidelijk.

De soms wat onbeholpen aanpak van de expositie heeft ook een voordeel: de koffers – dat wil zeggen, de oude – worden er een stuk laagdrempeliger van dan ze zijn op de exposities van Louis Vuitton zelf. Het zijn geen onbereikbare luxeproducten meer, maar gebruiksvoorwerpen. Mooie, romantische, tot de verbeelding sprekende, maar naar onze maatstaven onhandige gebruiksvoorwerpen.

Legendary Trunks, Beurs van Berlage, Amsterdam. T/m 18/2. Zie: beursvanberlage.com.