Onafhankelijke media in Polen liggen onder vuur

Media Polen De kritische zender TVN24 kreeg een hoge boete van de toezichthouder in Polen. Het tekent de verhoudingen in de Poolse media: het publieke journaal is partijdig, de regering wil de media stevig op de schop nemen.

De commerciële Poolse nieuwszender TVN24, onderdeel van het Amerikaanse Scripps, kreeg een hoge boete van de toezichthouder.

Vertegenwoordigers van de nationaal-conservatieve Poolse regering benadrukken het bij elke gelegenheid: de luide kritiek op de partijdige publieke omroep ten spijt, zijn de Poolse media uiterst vrij. Alle standpunten zijn vertegenwoordigd in het bonte Poolse medialandschap, geen verslaggever wordt gemuilkorfd.

Enter: mediadeskundige Hanna Karp, auteur van een rapport voor de Poolse toezichthouder voor radio en televisie (KRRiT). Het verslag van Karp, die zich in het verleden onderscheidde als auteur over het gevaar van esoterie voor bladen als Exorcist, leidde deze week tot een boete van 1,5 miljoen zloty (400.000 euro) voor het commerciële televisiestation TVN24. De zender, geliefd bij oppositieleden omwille van zijn regeringskritische reputatie, verklaarde in beroep te gaan.

De KRRiT beschuldigt TVN24 van eenzijdige berichtgeving die „illegale activiteiten” propageert en „gedrag dat de veiligheid ondermijnt”. Aanleiding is de verslaggeving over oppositieprotesten in en rond het parlement eind 2016. Die waren ontstaan nadat volksvertegenwoordigers van de oppositie tijdens een debat over mediavrijheid de plenaire zaal van het parlement hadden bezet.

Volgens het rapport moedigden studiogasten de oppositieleden aan om hun bezetting voort te zetten en zou TVN24 niet hebben gemeld dat hun bezetting volgens rechtsdeskundigen illegaal was. Het opgewonden commentaar van de verslaggevers en het uitzenden van stille, commentaarloze beelden van de confrontatie tussen demonstranten en politie, wekten „de indruk dat zich iets vreselijks ontspinde”. stelde Karp in een interview met website wPolityce.pl. „Als in een Hitchcock-film.”

TVN24, onderdeel van het Amerikaanse mediabedrijf Scripps, betwist de beweringen van de KRRiT en stelt dat het rapport „geen indicatie bevat van enige verdraaiing van de feiten of feitelijke fouten”.

Golf van kritiek

De boete leidde tot een internationale golf van kritiek. „Deze beslissing lijkt de mediavrijheid in Polen, een hechte vriend en bondgenoot, te ondermijnen”, verklaarde het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. De Poolse regering staat reeds onder druk van de Europese Commissie over omstreden hervormingen die de scheiding der machten ontmantelen en de publieke omroep TVP onder haar controle plaatsten.

De commerciële media zijn niet neutraal, geven ook oppositiegezinde Polen toe. Maar het journaal van de publieke omroep is zo komisch opiniërend dat een spottende Facebook-pagina elke dag een ‘best of’ bijhoudt. „Zonder cultuur noch respect voor de wet” is de titel van een reportage waarin TVP-reporters de achtergrond uitvlooien van een man die tijdens een demonstratie een van hun collega’s de huid vol schold.

Dezelfde man wordt in een andere reportage aangehaald als belichaming van de „totale agressie van de totale oppositie”. Een item over economisch beleid heet: „De oppositie wil geen veranderingen die goed zijn voor de Polen”.

Deconcentratie

Meer veranderingen zijn op til in de Poolse media. PiS-voorzitter Jaroslaw Kaczynski, de machtigste man van het land, kondigde een ‘deconcentratie’ aan. De details van dat plan zijn nog onduidelijk, maar PiS-prominenten schetsten wel al contouren, zoals het opleggen van een bovengrens aan het aandeel dat buitenlandse bedrijven kunnen nemen in Poolse media.

Dat is potentieel slecht nieuws voor onafhankelijke mediabedrijven. Velen van hen zijn in buitenlandse handen: TVN24-eigenaar Scripps wordt binnenkort onderdeel van het Amerikaans Discovery, een reeks nieuwswebsites en radiostations hebben Duitse eigenaars.

Wie zich geen zorgen hoeft te maken, is de controversiële geestelijke en mediamagnaat Tadeusz Rydzyk. De 72-jarige Rydzyk is de oprichter van het christelijk-conservatieve TV Trwam („ik volhard”) en Radio Maryja („de katholieke stem in uw huis”). Een van de docenten op zijn journalistieke hogeschool in het middeleeuwse stadje Torun is Hanna Karp, auteur van het controversiële KRRiT-rapport. Trwam en Radio Maryja gelden als de huiszender voor PiS-politici, ook al bereiken ze niet meer dan 2 procent marktaandeel.

Gedateerde blauwe studio

In de gedateerde blauwe Trwam-studio lichtte Kaczynski in juli al zijn voornemen toe om de vaderlandse media stevig op de schop te nemen. De ophef die politieke tegenstanders creëerden over de vertimmering van de Poolse rechtspraak was „een postume triomf van Goebbels”, zo vertelde Kaczynski aan zijn interviewer, een priester in een lang zwart habijt.

De kijkers behoren tot het kernelectoraat van PiS: conservatieve bejaarden uit de provincie, die vaak de overgang naar het kapitalistische Polen niet verteerd hebben. „Mohair baretten”, zo stereotyperen smalende critici hen, strijdlustige oude dametjes met gebreide mutsen die zich makkelijk laten mobiliseren voor politieke demonstraties. Tussen het Angelus-gebed, kooktips en de nachtelijke uitzending voor de Poolse diaspora in Noord-Amerika, horen ze akelig nieuws over voormalige communisten die achter de schermen de Poolse staat ondermijnen, over vrijmetselaars en de „homoseksuele lobby”.

De baretten financieren via donaties Rydzyks media-imperium. PiS helpt een handje. Poolse media berekenden dat stichtingen beheerd door Rydzyk overheidscontracten- en subsidies ter waarde van meer dan 4,5 miljoen zloty (1,1 miljoen euro) ontvingen sinds de partij eind 2015 aan de macht kwam. Na de PiS-verkiezingsoverwinning eind 2015, bedankte Kaczynski Rydzyk voor de „triomf” die het land nu beleefde. „Vader Directeur, zonder u zou die triomf er niet zijn”.

Volgens Karp heerst in Polen een situatie waarin een tv-station „veranderde in een actieve deelnemer aan een politiek dispuut”. Zij had het niet over Trwam, wel over TVN24.