Staatssecretaris overvallen door problemen bij fiscus

Schenk- en erfbelasting Binnen een maand stuit staatssecretaris Menno Snel op een groot probleem bij de Belastingdienst. En hij wist van niks.

Staatssecretaris Menno Snel (r) van Financien (D66) tijdens het debat in de Tweede Kamer over de Belastingdienst. Jerry Lampen/ANP

Bij zijn eerste overleg met de Tweede Kamer over de Belastingdienst moest de nieuwe staatssecretaris van Financiën, Menno Snel (D66), erkennen dat hij „erg verrast” en „onaangenaam getroffen” is door de wijze waarop de Belastingdienst is omgegaan met een specifiek automatiseringsprobleem.

Snel is de politieke baas geworden van een van de grote uitvoeringsorganisaties van de overheid, met bijna 30.000 medewerkers die gemiddeld 1 miljard euro per dag moeten zien op te halen. Die dienst kampt al jaren met organisatorische problemen, ICT-mankementen, een verouderd personeelsbestand en een kostbare, maar vooralsnog mislukte reorganisatie. De nieuwe staatssecretaris heeft er nu al een nieuw probleem bij.

Het nieuwe kabinet moest drie weken geleden al een tegenvaller van 450 miljoen euro melden bij de opbrengst over de eerste tien maanden van dit jaar in de schenk- en erfbelasting. Oorzaak: „De vertraagde oplevering van de nieuwe kantoorautomatisering voor de schenk- en erfbelasting”, aldus minister Hoekstra (Financiën, CDA) in de Najaarsnota, die een actueel beeld geeft van het lopende begrotingsjaar.

Deze belastingsoort levert de schatkist normaal gesproken een jaarlijkse opbrengst op van ruim 1,8 miljard euro. Nu niet, want zo vertelde staatssecretaris Snel donderdagochtend aan de Tweede Kamer: er waren dit jaar nog helemaal geen aangiften voor schenk- en erfbelasting verstuurd. Het nieuwe systeem was niet alleen vertraagd, het was nog niet eens operationeel geweest. Snel: „De aanslagen worden nu handmatig gedaan. Dat is de reden voor de vertraging.”

Hij was pas bij het opmaken van de Najaarsnota, vorige maand, achter de aard en omvang van het probleem gekomen. De ICT-afdeling noch het betrokken management had hem erover geïnformeerd.

De Tweede Kamer, opvallend genoeg de coalitiepartijen voorop, is geschrokken en eist nadere opheldering over dit probleem. Bij hen zit de crisis rondom de uit de hand gelopen reorganisatie onder Snels voorganger Eric Wiebes nog vers in het geheugen. Eind vorig jaar verscheen er nog een dik extern onderzoeksrapport met stevige aanbevelingen voor organisatorische verbeteringen.

Kamerlid Steven van Weyenberg, partijgenoot van Snel: „We zijn geen millimeter opgeschoten. U hebt het dramatischer aangetroffen dan ik had gedacht.” CDA’er Pieter Omtzigt zei dat „de top van de Belastingdienst in de afgelopen jaren niks heeft geleerd”. Hij vroeg onmiddellijk een „uitgebreide brief met feitenrelaas”, waarbij de staatssecretaris van maand tot maand precies moet aangeven hoe een en ander is gelopen. Deze toelichting zegde de geschrokken Snel meteen toe.

PvdA-Kamerlid Henk Nijboer reageerde wat nuchterder. „Dat het een janboel is bij de Belastingdienst wisten we toch al? Die 450 miljoen is een uitkomst van de erfenis die de nieuwe staatssecretaris heeft aangetroffen.” Nijboer gaf hem het vertrouwen om de problemen op te lossen.

Correctie (15 december 2017): In een eerdere versie van dit artikel stond dat dit het eerste overleg van de staatssecretaris was met de Tweede Kamer. Dat is gecorrigeerd in: het eerste overleg over de Belastingdienst. In de zesde alinea werd de staatssecretaris tweemaal Snels genoemd, in plaats van het correcte Snel.