Democratie en euro, gaat dat samen?

Eurogroep

De Franse president Macron wil een speciaal parlement voor de eurogroep. Vrijdag staat zijn plan op de agenda van de EU-top.

Foto Istock

Wie controleert de eurogroep? Aan wie legt dat machtige gremium van ministers van Financiën van de negentien eurolanden verantwoording af? „We worden in het Europees parlement weleens door de eurogroepvoorzitter bijgepraat, maar meer is het niet”, zegt Bas Eickhout, Europarlementariër van GroenLinks. „Er gaapt een gigantisch democratisch gat.”

Formeel heeft het Europees Parlement niets te zeggen over het eurobeleid en democratische controle is er daardoor nauwelijks. Maar de kritiek wordt luider, zeker nu bij verkiezingen in heel Europa de burger zich keer op keer beklaagt over het gebrek aan transparantie in ‘Brussel’.

Schokdempers invoeren

Hoog tijd voor een speciaal parlement voor de eurozone, vindt daarom de Franse president Emmanuel Macron. Zijn plan, dat hij eerder dit jaar al lanceerde, staat vrijdag tijdens de tweede dag van de EU-top op de agenda van de regeringsleiders die zich buigen over de versterking van de euro. Alles ligt op tafel – van de oprichting van een Europees Monetair Fonds (EMF) tot en met de invoering van ‘schokdempers’ om bij ‘schokken’ – van de Brexit tot natuurramp – uit die EMF-pot snel krediet te kunnen geven.

Maar durven de leiders het aan om Macrons ‘eurozoneparlement’ te omhelzen? Nog maar eens een nieuw parlement in het leven roepen? „We hébben er al één”, zegt VVD’er Hans van Baalen in de wandelgangen van het Europees parlement in Straatsburg.

Hij vertolkt daarmee de koers van zijn partijgenoot premier Mark Rutte die geen zin heeft in het optuigen van „nieuwe Europese instellingen.” Als het om de eurozone gaat hanteert Rutte maar één richtlijn. „Als iedereen nou gewoon zorgt dat hij in eigen huis de zaken op orde heeft, dan worden we allemaal vanzelf schokbestendig”, zei hij donderdag tegen de Duitse krant Frankfurter Allgemeine Zeitung.

Van een eurozoneparlement zal het niet snel komen, zegt PvdA-Europarlementariër Paul Tang. „Maar Rutte en zijn collega’s kunnen niet negeren dat Macron hiermee zijn nek uitsteekt. Een Franse president kun je niet met lege handen naar huis sturen. Ze zullen Macron op deze EU-top dus beloven er spoedig over verder te praten.”

„En dat zal moeten, want het democratisch gehalte van de eurozone is nul”, zegt SP-eurofractieleider Dennis de Jong. Hij verwijst naar een uiterst kritisch rapport van de Europese Rekenkamer. „Conclusie van de Rekenkamer is dat de ‘trojka’, met eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem aan het stuur, er in Griekenland een rotzooitje van heeft gemaakt”, zegt De Jong. „Het ging niet om Grieken helpen maar om banken helpen.”

Volgens de SP’er is meer transparantie nodig. „We weten niet welke rol Dijsselbloem heeft gespeeld. We weten eigenlijk niets.”

De Europese liberale familie heeft er een bloedverwant bij

Sociale munt

De euro moet een „sociale” munt worden, vindt Bas Eickhout van GroenLinks. En dan moet het eurozone-bestuur uit de achterkamer komen, vindt hij. „Macron heeft gelijk dat hij het eurozonebestuur wil politiseren.”

Een nieuwe Europese superminister van Financiën, ook een idee van Macron, is volgens Eickhout een stap in de goede richting. „Die minister, die de eurogroep bestuurt, wordt dan onderdeel van de Europese Commissie waar wij als Europarlement wél toezicht op houden. Dan is er eindelijk sprake van democratische controle.”

Een nieuw eurozoneparlement hoef je dan niet per se in het leven te roepen. „Het bestaande Europarlement kan die taak op zich nemen.”

PvdA’er Tang sluit zich bij Eickhout aan. En hij heeft al een oplossing voor het probleem dat niet alle Europarlementariërs uit eurolanden komen. „Geef de parlementariërs uit eurolanden stémrecht en de anderen spreekrecht.” Tang wil ook meer betrokkenheid van financiële experts uit nationale parlementen. „Die nemen dan meteen uit Brussel het eurodebat mee terug naar huis. En dat is precies wat nodig is.”

Maar VVD’er Van Baalen ziet het nut daar niet van in. „In de eurozone gelden simpelweg harde afspraken: over maximaal begrotingstekort en staatsschuld. Dat zijn democratisch tot stand gekomen afspraken, dus waarom moeten zich daar nog Europarlementariërs over gaan buigen?”

    • Tijn Sadée