Trumpisme lijdt nederlaag in Alabama

Senaatsrace

Democratische zege brengt de verhouding in de Senaat op 51 tegen 49 zetels, een minimale meerderheid voor de Republikeinen.

Boven: de verliezende Republikeinse kandidaat Roy Moore. Onder: de Democratische winnaar Doug Jones Foto’s AP

De Republikeinen hebben hun grootste politieke nederlaag geleden sinds de verkiezing van Donald Trump tot president. In de diep-conservatieve staat Alabama won de Democraat Doug Jones op sensationele wijze een verkiezing om een Senaatszetel van de omstreden Republikeinse kandidaat, Roy Moore. De stunt toont dat Trumps presidentschap in ernstige problemen is geraakt.

Jones behaalde 49,9 procent van de stemmen, tegen 48,4 procent voor Roy Moore. Het is voor het eerst sinds 1992 dat een Democraat een Senaatszetel in Alabama wint. Trump won de staat vorig jaar nog met ruim 62 procent van de stemmen. Maar Moore, die uiteindelijk voluit werd gesteund door Trump en de radicale vleugel van de Republikeinse Partij, ging aan schandalen ten onder. Hij werd, onder meer, beschuldigd van misbruik van minderjarige meisjes.

Het verlies van Roy Moore gaat om meer dan dat. Dit was een referendum over het presidentschap van Trump. En de uitslag moet hem zorgen baren. Net als bij hun verkiezingszege in Virginia, vorige maand, slaagden Democraten erin grote groepen kiezers op de been te brengen. In Alabama stemden veel meer zwarte kiezers en stedelingen dan gebruikelijk. Kiezers op het platteland, waar Moore goed lag, lieten het meer afweten.

Correspondent Guus Valk ging eerder op reportage in Alabama. Lees het hier terug: In Alabama weet ‘God wat goed voor ons is’

Grote schade

De afkeer van Trump, die een populariteit van rond de 37 procent heeft, blijkt grote groepen kiezers te mobiliseren. De president gooide, na aanvankelijke aarzeling, zijn volle gewicht achter Roy Moore. Dat had meer effect bij Democratische kiezers dan bij Republikeinen. Met name in districten met veel Afro-Amerikaanse kiezers was de opkomst veel hoger dan verwacht. Jones is een Democraat met een progressief profiel. Hij is vóór het recht op abortus en is in Alabama bekend omdat hij als aanklager twee leden van de Ku Klux Klan veroordeeld wist te krijgen.

Het onoverwinnelijke aura dat Trump in eigen kring heeft, heeft grote schade opgelopen. Twee keer zat Trump ernaast in Alabama: tijdens de voorverkiezingen steunde hij de tegenstander van Moore, Luther Strange, terwijl al zijn vrienden bij Moore zaten. Ook nu tastte hij mis.

Tweede probleem voor Trump: de machtsverhoudingen in Washington veranderen. De Republikeinse meerderheid in de Senaat slinkt naar 51 van de 100 zetels. Dat betekent nu al meer problemen voor Trump als hij wetten door het Congres wil loodsen. Het betekent ook dat de Democraten een veel grotere kans maken de Senaat terug te winnen in november 2018, bij de tussentijdse verkiezingen. Dan wordt gestemd over 33 zetels.

Omstreden kandidaat

En dan is er nog de onrust in de Republikeinse Partij, die sterk zal toenemen door het debacle in Alabama. De voorbije weken sluimerde er al een conflict over deze verkiezing. Oud-rechter Roy Moore was al een zeer omstreden kandidaat aan de uiterst rechtse vleugel van de partij. Hij wil homoseksualiteit strafbaar stellen en gelooft dat oud-president Barack Obama niet in de Verenigde Staten geboren is.

Vorige maand kwamen daar beschuldigingen bij van seksueel misbruik van zeven meisjes en jonge vrouwen. Moore zou ze hebben lastiggevallen in een winkelcentrum, een restaurant en de rechtbank. Hij zou een meisje van 14 hebben aangerand, en zou een verbod hebben zich nog in een winkelcentrum te vertonen.

Republikeinse leiders lieten Moore aanvankelijk vallen en eisten dat hij zich terug zou trekken. Maar Moore heeft machtige vrienden in de Trump-hoek van de partij, zoals strateeg Steve Bannon. Moore volgde de speelwijze van Trump bij ernstige beschuldigingen: ontken alles en zoek de aanval. Volgens Moore werd hij dwarsgezeten door de Democraten en de Republikeinse partijtop, die van hem af wilden.

De partijtop probeerde Moore inderdaad te lozen, en stopte de financiering van zijn campagne. Maar het bleek onmogelijk Moore weg te krijgen. Daarop omarmde de partij hem alsnog. De boodschap aan kiezers in Alabama was: Moore is niet perfect, maar hij zal trouw met ons meestemmen in de Senaat. Als er gestemd moet worden over een nieuwe rechter in het Hooggerechtshof, of een nieuw belastingstelsel, kun je maar beter een partijgenoot hebben.

Lees ook: Race in Alabama splijt Republikeinen, over het schandaal rondom seks met tieners dat Moore achtervolgt en Trumps partij in een lastig parket brengt.

Bannon in het nauw

Voor de radicale vleugel was Moore een instrument om de partij te beïnvloeden. Bannon voerde fanatiek campagne voor Moore en schilderde hem af als een slachtoffer van de partijtop. Nu Moore verloren heeft, loopt ook de reputatie van Bannon als partijstrateeg grote schade op. Republikeinen waren lange tijd bang voor hem, omdat hij gezien wordt als het brein achter het trumpisme. Maar juist de radicale boodschap van Bannon blijkt kwetsbaar.

In de Republikeinse Partij brak dinsdagnacht al een strijd los over de schuldvraag. Bannon- en Moore-aanhangers wijzen naar Mitch McConnell, de fractievoorzitter in de Senaat, die grote bedenkingen had bij Moore. Sean Hannity, die een populair programma heeft op Fox News, zei dat de gereserveerde steun voor Moore veel kiezers thuis heeft gehouden.

Maar de meer gematigde vleugel en de partijtop in Washington zien in de verkiezing een teken dat het Trump-effect is uitgewerkt. De druk op Trump-bondgenoten op te stappen zal groter worden, en de roep om een nieuwe middenkoers zal weer gehoord worden. Het verlies van Roy Moore is een zegen voor veel Republikeinen in Washington, al zullen ze dat niet snel toegeven.