Met Marijnissen als leider wint de ‘gewone’ SP

Leiderschap

Achter de leiderschapswissel bij de SP lijkt ook een richtingenstrijd te zitten: de partijtop wil weer een ‘volkser’ imago krijgen. Met een verhaal dat de Gewone Man begrijpt.

SP-leider Emile Roemer omhelst zijn opvolger Lilian Marijnissen, nadat hij heeft aangekondigd begin januari op te stappen. Foto Bart Maat/ANP

Het lijkt een al te simpele boodschap als je net begint als politiek leider van de SP: Lilian Marijnissen wil, zei ze meteen nadat Emile Roemer was afgetreden, proberen om in Den Haag „de stem te zijn van de gewone man”.

Voor de SP is dat helemaal niet simpel. Onder leiding van partijvoorzitter Ron Meyer is de partij al een tijdlang op zoek naar een volkser imago – met een verhaal dat mensen die zich bedreigd voelen door grote veranderingen in Nederland en de wereld, meteen snappen. Intern is al zo’n anderhalf jaar de analyse van de partijtop dat de SP op deze kiezers te elitair, ‘GroenLinks-achtig’ overkomt.

Lees ook: Roemer was geliefd, maar zijn gezag was hij al jaren kwijt

In de kring van vertrouwelingen van partijvoorzitter Ron Meyer, in het bestuur en de Tweede Kamerfractie, is het idee dat dat vooral komt door de aandacht die (nu ex-)Tweede Kamerlid Sharon Gesthuizen trok met haar pleidooien voor humane vluchtelingenopvang. Dat haar collega-Kamerlid Paul Ulenbelt zich ook jarenlang druk maakte over Oost-Europese vrachtwagenchauffeurs en bouwvakkers die hun Nederlandse collega’s verdrongen, was nauwelijks opgevallen.

Meyer ging in 2016 op zoek naar SP-kandidaten voor de Tweede Kamer die zelf ‘het volk’ waren: een buschauffeur bijvoorbeeld. Hij had er bijna een paar op de lijst – een plaatwerker was al zo goed als binnen. Het mislukte toch.

Afgelopen zomer, net in de dagen dat Sharon Gesthuizen met een boek kwam over de harde omgangsvormen in de SP, zat de Tweede Kamerfractie bij elkaar om te bedenken hoe zij, al waren ze bijna allemaal academici, konden laten zien dat ze naast de loodgieter en de buschauffeur staan. Dat ze de zorgen over migratie serieus nemen. Een voorbeeld vinden SP’ers het onderzoek dat Tweede Kamerlid Jasper van Dijk dit najaar deed naar opvanglocaties van vluchtelingen: die zijn veel vaker in gemeenten met arme inwoners. Ze moeten volgens de SP „eerlijker” worden verdeeld.

‘Ieder heeft zijn eigen toon’

Gesthuizen zelf zei in de zomer in een interview dat zij niet anders dacht over vluchtelingen dan de meeste SP-leden. Het was de partijtop zelf, zei ze, die zich vervreemdde van de achterban door „een onsje erbij te doen van beleid van VVD, CDA en PVV over migratie”.

De SP-fractie was er in haar tijd diep verdeeld over. Aan Gesthuizens kant stond Kamerlid Sadet Karabulut.

Op woensdagochtend stelde Karabulut zich ook kandidaat als opvolger van Roemer. Haar verhaal daarbij ging over ‘sociale rechtvaardigheid’, de onzekerheid van mensen, over solidariteit en ook over de slavenhandel in Libië – het kapitalisme heeft volgens haar „een probleem met menselijkheid”.

Lees ook: Lilian Marijnissen is de gedroomde actieleider

Lilian Marijnissen begon in haar eerste publieke optreden als SP-leider over jongeren die geen vaste baan meer krijgen, over de stratenmaker die veertig jaar „op zijn knieën” had gewerkt en na zijn vijfenzestigste toch moet doorwerken.

Na afloop zei ze: „Ieder heeft natuurlijk zijn eigen toon.” En ook: „De koers van de partij wordt bepaald door onze leden.”

Of ze allebei evenveel kans hadden gekregen om te winnen, lijkt wel duidelijk: nee. Marijnissen wist volgens betrokkenen al anderhalve maand geleden dat Roemer zou opstappen, Karabulut hoorde dat één dag van tevoren.

Zo lijkt achter de leiderschapswissel ook een sociaal-culturele richtingenstrijd te zitten: voor wie kom je als partij vooral op, hoe kijk je naar Nederland, naar de omgang tussen bevolkingsgroepen, de veranderingen door open grenzen?

En wie precies de ‘gewone man’ is van Marijnissen? Op woensdag zei ze daarover: „In elk geval níét de miljonairs die Rutte zo graag bevoordeelt.”

    • Petra de Koning