Column

Winst

Ellen

Afgelopen weekend werd ik gebeld door een vriend bij wie begin dit jaar de maag werd verwijderd. Het verdriet, de pijn en de woede laaiden af en toe zo hoog op dat hij op een zeker moment door zijn oververmoeide huisarts maar werd doorverwezen naar een praatgroep. Die sessies maakten hem echter nóg kwader en zo hing hij zaterdag witheet aan de lijn.

„Iedereen heeft het er maar over hoe deze ervaring zo’n geschenk is”, brieste hij, „dat ze er sterker uit zijn gekomen. Je zou haast gezonde burgers willen adviseren hun maag eruit te laten halen, omdat het zo veel oplevert!”

Veel mensen zijn het inmiddels spuugzat dat we genezen moeten zien als ‘winnen’. Winnen impliceert winst. Natuurlijk is er niemand die een chemokuur en de daarbij horende misselijkheid, uitputting en doodsangst als de jackpot beschouwt, maar ik ken ook weinig mensen die na herstel helemaal dolgelukkig zijn. Opgelucht, dat wel, maar niet opeens uitzinnig. Uit onderzoek blijkt dat mensen die genezen van kanker vatbaarder zijn voor angst- en stemmingsstoornissen. Als die opduiken, weten ze zich geen raad. Ze zijn immers weer gezond, waarom zou je je dan slecht voelen? Moet je dan niet slechts dankbaar zijn? Je hebt het toch overleefd?

Toen ik mijn vriend zo hoorde razen, dacht ik dat de manier waarop zijn groepsgenoten praten over ziekte, veel gemeen heeft met hoe ons geleerd wordt om te gaan met tegenslag: je gaat uit van een verdienmodel, door malheur te zien als een uitdaging. Pech moet uiteindelijk worden omgezet in winst. Want dat zijn de regels.

Afgelopen zaterdag stond er een interessant artikel in de Volkskrant, over de huidige depressie-epidemie. Volgens experts hebben we massaal psychische klachten vanwege de competitieve samenleving. Na het gesprek met mijn vriend dacht ik: de manier waarop we tegen lijden aankijken komt daaruit voort en draagt daar alleen maar aan bij. Door erover te spreken in termen als winst en verlies, word je gedwongen om leed te beschouwen als een ongevraagde investering die zich later driedubbel zal uit betalen. Want zo hoort het immers: lijden loutert en levert profijt op. We willen ons niet voorstellen dat pech gewoon een kwestie van pech is: er móét wat tegenover staan.

Wat zou het schelen als we tegenspoed niet meer hoefden te zien als een tijdelijke beurskrach die uiteindelijk ongebreidelde bloei zal opleveren, maar gewoon als ongeluk. Dat zou al veel stress en kopzorgen schelen. Weg met dat maakbaarheidsideaal. Durf gewoon eerlijk te zeggen dat wat ons niet vernietigt, ons slapper maakt. Weg hoge verwachtingen, tel uit je winst.

heeft op deze plek een wisselcolumn met Marcel van Roosmalen.