Dood van vijftien blauwhelmen toont chaos Congo

Aanval op VN-basis In het Afrikaanse land heerst een schimmig steekspel tussen de verschillende milities.

Twee VN-medewerkers houden de wacht in de Congolese stad Goma. Foto Jerome Delay/AP

De aanval op een VN-basis in Oost-Congo waarbij vrijdag 15 blauwhelmen sneuvelden, was geen verrassing, vertellen ingewijden in Beni. Maar wie zijn de daders, wat zijn hun motieven? Het was de derde keer in de voorbije maanden dat VN-soldaten zwaar onder vuur lagen bij Beni. De VN-missie in Congo is de grootste ter wereld en nooit eerder kwamen bij een aanval zoveel VN-soldaten om.

Weer krijgt de illustere Forces Démocratique Alliées de schuld, eerder opereerden andere gewapende groepen in naam van het ADF. Het steekspel van milities is erg ondoorzichtig. De groepen worden gemanipuleerd door politici, zakenlui en buurstaten.

Doorslaggevend bij het geweld is de crisis in hoofdstad Kinshasa die is ontstaan door de Kabila’s weigering af te treden. Zo druk is de president met zijn machtsspel aan te blijven, dat hij aan regeren niet meer toekomt.

In talrijke delen van het land is het onrustig, waarbij honderdduizenden vluchtten. Vorig jaar braken grote onlusten uit in het centrale Kasai, waar nu de rust terugkeert. Het geweld rond Beni in het noordoosten neemt toe en vormt nu de ernstigste crisis. Twee keer werd de stad dit jaar aangevallen; bij een aanval op de gevangenis ontsnapten honderden gedetineerden.

„We zien meer activiteit van milities en de gewapende groepen blijken over nieuwe wapens te beschikken”, vertelt een medewerker van een buitenlandse hulporganisatie in Beni. De geleidelijke terugtrekking van een VN-interventiebrigade droeg bij aan de toegenomen militieactiviteit.

Soms zijn er bloedbaden op burgers, dan is het weer erg rustig. Recent zien waarnemers professionelere strijdmethodes door de milities. Strijders dragen soms maskers – achterhalen wie de daders zijn, is lastig.

In de caleidoscoop van strijdgroepen in Oost Congo is de ADF een van de grootste. De organisatie opereert sinds begin jaren negentig in het gebied rond Beni. Het is van oorsprong een radicaal islamitische Oegandese rebellengroep, maar al vele jaren verankerd in het Congolese netwerk van financieel-militaire belangen en de lucratieve grenssmokkel.

Grondstofrijk Congo is een slagveld voor milities als marionetten van corrupte zakenlui en politici. Het is een roverstaat met een zwakke, corrupte overheid. Sinds in 2013 de slachtingen in en rond Beni begonnen, heeft het regeringsleger rebellengroepen gecoöpteerd. Door strijders in het nationale leger op te nemen moesten de financiers en politici erachter worden geneutraliseerd. Het effect was een diffuser militair plaatje en regeringssoldaten die vermomd als rebellen ‘slachtten’. Bewoners van Beni verwijten de overheid én de VN-soldaten hen onvoldoende te beschermen.

Er klinken beschuldigingen jegens Nyamwisi. Deze politicus en krijgsheer nam eerder deel aan de regering-Kabila, maar zou zich nu willen positioneren voor het tijdperk ná Kabila. Om in Congo relevant te zijn is een eigen legertje nodig. Beni is rijk aan goud, hout en palmolie. Nyamwisi zou in die machtsstrijd het ADF inzetten.

Door externe factor ADF de schuld te geven, worden de VN niet meegezogen in het lokale wespennest. Het verhult de lokale dynamiek, maskeert de roofzuchtige Congolese politiek en dat de VN er haast onmogelijk orde in kunnen scheppen.

    • Koert Lindijer