Charleroi

Nick Hannes/Hollandse Hoogte

‘Belgen zijn niet fier op hun land, maar het functioneert wel’

Jan Callebaut

Surrealistisch België krijgt van inwoners een zesje, stelt Jan Callebaut. ‘Maar er zijn weinige echte haters.’

‘Ik ben jaloers op Catalonië.” Vlaams minister-president Geert Bourgeois verborg het vlak na de Catalaanse ‘onafhankelijkheidsverklaring’ niet: wat hem betreft zouden Vlamingen wel wat trotser mogen zijn op hun eigen identiteit. Hij staat niet alleen. Veel van zijn Vlaams-nationalistische collega’s spraken sinds oktober steun uit voor de Catalaanse zaak. Maar een bredere opleving van de Vlaamse onafhankelijkheidszin bleef uit.

Marktonderzoeker Jan Callebaut verbaast dat niet. Integendeel. Met journalist Wouter Verschelden onderzocht hij zijn eigen land als ware het een merk. En dat staat er niet goed voor. Maar veel Belgen, Vlamingen voorop, vinden dat eigenlijk prima.

Jullie schrijven dat België het ‘charisma van een natte dweil’ heeft. Waar ligt dat aan?

„Er bestaat in België niet zoiets als het oranjegevoel. Nationale feestdagen moet men hier oppompen en er op een vrij kunstmatige manier publiek voor vinden. Voor de meeste mensen betekenen ze helemaal niets. En je zou bijvoorbeeld verwachten dat men enthousiast is over de nationale voetbalploeg, die eindelijk eens internationaal succesvol is, maar daar heeft men moeite mee. Dat is ook te zien op institutioneel niveau: het enige nationale stadion dat we hadden wordt waarschijnlijk afgebroken om een winkelcentrum te worden. De vervanging ervan, ook het beoogde stadion voor het EK in 2020, verzandt in besluiteloosheid. [Vorige week werd besloten dat België daarom niet langer gastland mag zijn, red.] Een meta-dimensie waarin je even al je kleine, persoonlijke conflicten vergeet en focust op de gezamenlijke euforie, die hebben we niet.”

De meesten beseffen uiteindelijk wel dat België misschien geen eenheid is, maar wel functioneel.

„Dat heb ik ook gezien in de handel. Een Belg zal wel fier zijn op zijn product, maar een Belg tegenkomen die fier op zijn land is of uitpakt met zijn afkomst? Je zou jaren in het buitenland met een Belg kunnen werken zonder dat te weten. Als je dan een gemeenschappelijk punt tussen Belgen zou moeten vaststellen, is het eerder een zeker cynisme tegenover de eigen context.”

Lees ook: Catalanen verdelen schizofreen België

Een ‘uitgeblust verstandshuwelijk’, noemen jullie België. Tijd om te scheiden?

„België werd ooit samengesteld als reactionair land tegen Willem van Oranje, als een nuttige zottigheid, een bufferstaat. Het begon dus al niet vanuit een groot ideaal, maar vanuit een negatieve motivatie. En dan heb je ook nog die taalgemeenschappen. De onenigheid, dat surrealistische, het zit in de geschiedenis ingebakken.”

„Toch is er soms niks mis met een verstandshuwelijk. Ik vind niet dat je voor altijd samen moet blijven, maar met een scheiding moet je niet te lichtzinnig omgaan. Belgen geven hun land in ons onderzoek gemiddeld een zesje. Tegelijkertijd zitten er maar weinig ‘België-haters’ tussen de respondenten. De meesten beseffen uiteindelijk wel dat België misschien geen eenheid is, maar wel functioneel.”

België lijkt in feite op de EU. Impliciet doet het veel goed en regelt het zaken, maar niemand houdt ervan.

Op welke manier?

„België lijkt in feite op de EU. Impliciet doet het veel goed en regelt het zaken, maar niemand houdt ervan. De dag dat het weg zou vallen, zie ook de Brexit, dán merk je dat we dingen gaan missen. De verbindende organisatie van België zorgt bijvoorbeeld dat een aantal mensen minder gemakkelijk in armoede raakt. De mensen die wij spraken zijn daarover wél positief: over de sociale zekerheid en gezondheidszorg. Een absolute nuttigheid heeft het land misschien niet, maar België als eenheid helpt mensen wel te functioneren in de dagelijkse realiteit. Bovendien: we riskeren in elk geval nooit gevangen te raken in blind fanatisme of extreme nationalismezucht.”

En de Vlamingen dan?

„Tot nu toe was de teneur dat zij de grootste critici van België waren. Uit dit onderzoek blijkt juist dat Vlamingen België relatief een hoger cijfer geven dan de Franstaligen. Dat is verrassend.”

„Momenteel zit er maar één Franstalige partij in de federale regering. Dat zorgt voor een zekere frustratie aan die kant. De Vlaams-nationalisten zitten juist voor het eerst in jaren wél in de regering. Zij die altijd geijverd hebben voor een splitsing, worden nu bekeken als relatief goede beheerders van België en trekken Vlaanderen er zo weer meer bij.”

Is een zesje voldoende, of heeft het verstandshuwelijk wat pit nodig?

„Wat meer merkgevoel zou goed zijn. Het zou rondom de Brexit bijvoorbeeld nogal wat voordelen hebben als Brussel door bedrijven als alternatieve standplaats werd gezien. Maar Brussel is volstrekt afwezig terwijl andere landen zich aanbieden.”

„Ook maatschappelijk gezien zou een gevoel van eenheid helpen. Daar ligt een grote rol voor de politiek. Een emotionele eenheid creëren wordt misschien moeilijk, maar benadruk dan de functionele eenheid. Stel een staatssecretaris voor imago aan. Leg uit dat we wellicht een moeilijk land zijn, maar er wel uit komen. Dát we die sociale zekerheid hebben en daar trots op mogen zijn.”

    • Anouk van Kampen