Vijf voorspellingen van Black Mirror die bijna echt zijn

Sciencefiction De technologie in de inktzwarte sciencefiction-serie is akelig realistisch. Vijf voorbeelden.

De sociale scores die mensen elkaar toekennen in een aflevering van Black Mirror doen denken aan het systeem voor ‘sociale kredieten’ dat wordt ontwikkeld door de Chinese overheid Beeld: Netflix

Er zijn weinig tv-series die je, jaren na ze te hebben gezien, nog altijd de stuipen op het lijf jagen. Black Mirror is zo’n serie, en dat krijgen de makers voor elkaar zonder monsters of horrorachtig bloedvergieten. Het angstaanjagende aan de sciencefiction van Black Mirror is juist dat de verontrustende werelden die erin worden opgeroepen zo griezelig veel op de onze lijken.

Elke aflevering, met telkens een nieuw verhaal en een nieuwe cast, laat zien hoe herkenbare technologie grandioos kan ontsporen. In één aflevering bestelt een vrouw via de post een kopie van haar overleden vriend wiens persoonlijkheid is gebaseerd op zijn sociale media-profielen, met alle griezelige gevolgen van dien. Een andere toont een wereld waarin mensen elkaar in het echte leven kunnen blokkeren, waardoor ze visueel worden gewist, net zoals je mensen ontvriendt op Facebook. Weer een andere, meer futuristische, aflevering gaat over een wereld waarin mensen zitten opgesloten in een soort game die hen verplicht op hometrainers energie op te wekken, met als enige uitvlucht een sadistische spelshow.

Lees ook het interview met maker Charlie Brooker: “De echte wereld wordt ook steeds krankzinniger.”

De serie appelleert aan een kenmerkend gevoel voor onze tijd. Technologische ontwikkelingen volgen elkaar zo razendsnel op dat je je wel eens afvraagt: gaat dit wel goed? Met sardonisch genoegen laten de makers zien dat de blinkende technologie waar we onszelf zo gretig mee omringen vaak maar een klein zetje nodig heeft om uit te monden in een nachtmerrie.

Het meest verontrustende is dat veel technologie die in de serie wordt getoond al bestaat of momenteel wordt ontwikkeld. Van Google Glass tot mini-drones: vijf technologische ontwikkelingen waaruit blijkt dat de toekomst van Black Mirror dichterbij is dan je denkt.

1. Moordende drone-insecten


Pleegde de butler de moord met de loden pijp of met de kandelaar? Nee, in deze futuristische who-dunnit blijken autonome drone-insecten het moordwapen. De aflevering ‘Hated in the Nation’ (derde seizoen, aflevering zes) is actueel nu regeringen over de hele wereld, inclusief de Nederlandse, moeten beslissen of drones op het slagveld mogen beslissen over leven en dood.

In deze aflevering wordt de persoon die op een dag de meeste hatelijke opmerkingen op internet krijgt, gepaard met de hashtag #DeathTo, automatisch uitgeschakeld door een zwerm mechanische bijen. Met dank aan een computervirus ontworpen door een gedesillusioneerde hacker. In zekere zin is de aflevering dus ook een commentaar op het verzuurde klimaat op sociale media.

De bijen uit ‘Hated in the Nation’ zijn niet ver weg: een Noors bedrijf maakt momenteel drones met de afmetingen van een groot insect. En onderzoekers in Boston ontwikkelden een algoritme waarmee grote aantallen drones zich als een zwerm kunnen gedragen, constant reagerend op elkaars positie, vliegend in een perfect uitgevoerde aanvalsformatie.

2. Google Glass avant la lettre

Black Mirror gaat al een tijdje mee. Zo lang, dat technologie die in het eerste seizoen (2011) futuristisch aandeed inmiddels op de markt is gebracht. ‘The Entire History of You’ (eerste seizoen, aflevering drie) gaat over een apparaat dat alles wat de drager ziet opslaat in makkelijk terug te kijken filmpjes. Dat betekent helaas voor de hoofdpersoon dat ook ongemakkelijke herinneringen, in deze aflevering over jaloezie en overspel, voor eeuwig blijven bestaan.

Een paar maanden na de uitzending kondigde Google de Google Glass aan. De bril werd uitvoerig getest maar nooit op de markt gebracht, omdat mensen niet accepteerden constant in het openbaar of tijdens een gesprek gefilmd te (kunnen) worden. Inmiddels heeft Google een versie van de bril aangekondigd voor bedrijven.

Snap, het moederbedrijf van Snapchat, bracht begin dit jaar jaar wel een ‘herinneringenbril’ op de markt. De hip vormgegeven Snaptacles maken het mogelijk om korte filmpjes op te nemen van alles wat je ziet en ze vervolgens op Snapchat te plaatsen. In tegenstelling tot de opgeslagen herinneringen in ‘The Entire Histroy of You’, blijven snaps in principe maar één dag op het platform staan.

3. Afpersing met seksfoto’s

‘Shut Up and Dance’ (derde seizoen, aflevering drie), misschien wel de meest deprimerende Black Mirror-aflevering, gaat over sextortion: afpersing met seksfoto’s of video’s.

De schuchtere tiener Alex wordt door een hacker opgedragen misdaden te plegen. Alex overvalt een bank en belandt in een vechtpartij, omdat de hacker dreigt een video waarop Alex masturbeert te openbaren. De gechanteerde jongen moet samenwerken met mensen die ook door de mysterieuze hacker worden aangestuurd. De aflevering is zo verontrustend omdat op het eind niet meer na is te gaan wie nu dader is en wie slachtoffer.

‘Shut Up and Dance’ valt eigenlijk geen sciencefiction te noemen. Er zijn talloze gevallen bekend waarbij hackers een webcam overnemen of ex-vriendjes seksfoto’s gebruiken om iemand te beschadigen of af te persen. Meestal draait sextortion om wraak of geld. In deze loodzware aflevering blijkt de chanteur vooral gedreven door sadisme.

4. Sociaal krediet

‘Nosedive’ (derde seizoen, aflevering een) speelt in een niet zo verre toekomst waarin de beoordelingen die mensen elkaar geven via sociale media allesbepalend zijn voor het dagelijkse leven. Ga je solliciteren? Zorg dan voor een hoge sociale score. Wil je korting op de huur? Alleen mensen met een score boven 4,5 van de vijf komen daarvoor in aanmerking. Een licht hysterische hoofdpersoon blijkt er veel voor over te hebben om genoeg punten te verdienen.

De technologie doet denken aan het systeem voor ‘sociale kredieten’ dat momenteel wordt ontwikkeld door de Chinese overheid. Iedere burger daar krijgt vanaf 2020 een sociale score toegekend, volgens de Communistische Partij om ze aan te moedigen betere burgers te worden. De score wordt onder andere berekend op basis van iemands financiële kredietwaardigheid, zijn koopgedrag op internet en op sociale media geventileerde meningen. Critici zeggen dat het systeem ervoor kan zorgen dat mensen met een lage score kunnen worden uitgesloten voor bepaalde banen, huisvesting of kredietverlening.

Burgers die het systeem testen worden momenteel aangemoedigd hun score te delen met vrienden. Ook het vinden van een partner kan gaan afhangen van een goede score: China’s grootste datingbedrijf Baihe integreert het kredietsysteem zodat mensen met hoge scores een prominente plek krijgen op de website.

5. Uit het nieuwe seizoen: Je kind overal volgen

Big Mother is watching you, in ‘Arkangel’ (vierde seizoen, aflevering twee). De aflevering, eind deze maand te zien op Netflix, gaat over experimentele technologie waarmee ouders elk gevaar en risico uit de wereld van hun kinderen kunnen bannen.

Een meisje krijgt op jonge leeftijd een chip in haar hoofd. Daarmee kan haar moeder alles zien wat ze doet, maar ook dingen als geweld, seks en ‘gevaar’ censureren. De aflevering laat zien wat er kan gebeuren als een kind vrijheid verliest en een ‘veilige’ versie van de wereld krijgt voorgeschoteld.

De chip uit ‘Arkangel’ is een uitvergroting van bestaande technologie voor bezorgde ouders. Het is een combinatie van digitale filters voor ongewenst materiaal, zoals op YouTube en in webbrowsers, en apps waarmee ouders hun kinderen kunnen meten en monitoren. Er zijn rompertjes vol elektronica die bijhouden of je kind nog ademt en hoe goed het geslapen heeft. Er zijn allerlei ‘location tracking’-apps waarmee je je kind – of althans zijn of haar smartphone – kunt volgen. En voor de kinderen die nog niet toe zijn aan een smartphone zijn er horloges, armbandjes en schoenen die bijhouden waar ze zich bevinden. Als de kleine buiten een vooraf aangegeven gebied komt, krijgt pa of ma automatisch een sms-alarm.

De trailer van het nieuwe seizoen van Black Mirror:

    • Reinier Kist