In Japan aangespoelde ‘spookschepen’ suggereren Noord-Koreaans drama

Noord-Korea

Aan de Japanse kust spoelen boten aan met dode Noord-Koreaanse vissers. Mogelijk een teken van de hongersnood in het land.

Een houten vissersboot die op 4 december is aangespoeld op het Miyazawa-strand in Oga in Japan, waarschijnlijk uit Noord-Korea. In november spoelden 28 van dit soort boten aan. foto Ko Sasaki/The New York Times

Het is bijna een dagelijkse gebeurtenis geworden de afgelopen weken, een mysterieuze boot die aanspoelt op de noordwestelijke kust van Japan. Soms ligt een boot vol met deels ontbonden lichamen, maar vrijwel altijd ontbreken de opvarenden. In een enkel geval waren er overlevenden. Bijna tachtig van dergelijke boten spoelden dit jaar aan. Afgelopen maand waren dat er alleen al 28, een record voor november. ‘Spookschepen’ noemen de Japanse media de lugubere vondsten.

De boten ademen ellende. Ze zijn van hout, gammel en hebben geen moderne navigatieapparatuur. Achtergelaten doosjes sigaretten met Koreaans opschrift en markeringen van het Noord-Koreaanse leger suggereren een Noord-Koreaans drama.

De boten met overlevenden bevestigen dit beeld, alle opvarenden waren Noord-Koreanen. Ze werden tijdens het vissen overweldigd door het weer en technische problemen. Door wind en stroming kwamen ze terecht bij de Japanse kust, vertelden ze Japanse autoriteiten.

Een in Japan aangespoelde houten boot waarop volgens de politie acht mannen zaten die zeiden vissers uit Noord-Korea te zijn.
Foto Kyodo/Reuters
Een bootwrak aan de kust van Japan.
Foto AFP

Drie theorieën

Al jaren spoelen er tijdens de winter ‘spookschepen’ aan op de Japanse kust, maar dit jaar lijkt het recordjaar van 2013 te gaan evenaren. Toen spoelden er tachtig aan. Vorig jaar waren het er 66.

Het is niet bekend waarom het aantal dit jaar zo hoog ligt, maar er zijn verschillende theorieën. Sinds juli heeft de Japanse kustwacht bijna tweeduizend Noord-Koreaanse vissersboten moeten opdragen de Yamato-zandbank in de Japanse Zee te verlaten. Ze stropen naar inktvis in deze ‘Exclusieve Economische Zone van Japan’.

Sommige deskundigen speculeren dat Noord-Korea een hongersnood wil voorkomen door extra vis te vangen. Dit jaar was er een grote droogte in Noord-Korea en de Verenigde Naties zetten Noord-Korea afgelopen week zelfs op een lijst van landen die lijden onder voedseltekorten. Er doen berichten de ronde dat soldaten „beschimmeld graan” eten en de Noord-Koreaanse soldaat die onlangs via de gedemilitariseerde zone naar Zuid-Korea vluchtte, was zwaar ondervoed. De Zuid-Koreaanse nieuwssite Daily NK schreef vorige week dat een Noord-Koreaans legerkorps met oefeningen was begonnen zonder voedselvoorraden te hebben ontvangen.

Noord-Koreaanse propaganda lijkt deze theorie te bevestigen. Leider van het land Kim Jong-un is in situaties getoond waar hij commerciële visserij aanmoedigt. De Noord-Koreaanse staatsomroep KCTV liet net voor de laatste lancering van een raket beelden zien van een bezoek van Kim aan de nieuwe Sunchon Catfish Factory waar hij tanks en diepvriezers vol met vis bekeek. Hij zou de visvangst dit jaar willen verdubbelen.

Een andere oorzaak zou kunnen zijn dat Noord-Korea vorig jaar visrechten in sommige van zijn territoriale wateren aan China heeft verkocht. Noord-Koreaanse vissers hebben daardoor een kleiner gebied beschikbaar en moeten verder de zee op. Omdat de invoer van olie beperkt is door sancties om Noord-Korea te dwingen zijn kernwapenprogramma op te geven, menen sommige deskundigen ook dat sommige boten onvoldoende brandstof hadden.

Illustratie NRC Studio

Ontvoeringen

Bij veel Japanse kustbewoners roepen de ‘spookschepen’ angst op. Ze doen de bewoners denken aan de jaren zeventig en tachtig toen Japanners werden ontvoerd door de Noord-Koreaanse geheime dienst. Officieel ging het om zeventien ontvoerde Japanners, maar mogelijk gaat het om honderden. Die Japanners moesten Noord-Koreaanse agenten Japanse gebruiken bijbrengen. Hun identiteit werd ook gebruikt om documenten te vervalsen. Slechts een klein aantal van hen keerde in 2002 terug naar Japan. De angst die deze ontvoeringen opriep is diep verankerd in de psyche van de kustbewoners.

Het helpt niet dat de Japanse overheid nauwelijks informatie vrijgeeft over de overlevenden van de boten. „Zijn het spionnen?” schreeuwde een kop in de lokale krant Akita Sakigake Shimpo onlangs. Het is echter onwaarschijnlijk dat deze boten worden gebruikt door de Noord-Koreaanse geheime dienst. Daar zijn ze te krakkemikkig voor. Het lijkt ook niet om vluchtende Noord-Koreanen te gaan. Alle overlevenden wilden terugkeren naar hun land.

In december 2015 werden ook twaalf macabere vondsten gedaan, maar niemand miste een schip. Japan ging uit van Noord-Koreaanse vissers. Lees daarover: Waar komen deze spookschepen vandaan?

Afgelopen week kwam er een nieuwe angst bij voor kustbewoners. De Japanse kustwacht ontdekte eind november een Noord-Koreaanse boot bij Kojima, een onbewoond eilandje ten zuiden van Hokkaido, het noordelijkste eiland van Japan. Enkele van de bemanningsleden bleken een schuilhut van Japanse vissers te hebben geplunderd.

„Ze waren zonder toestemming onze faciliteit binnengedrongen, hebben het interieur doorzocht en elektrische apparaten en andere dingen kapotgemaakt of gestolen,” zei het hoofd van de betrokken visserij-coöperatie in een interview met het Japanse dagblad Mainichi. De coöperatie schat de schade op zo’n 8 miljoen yen (bijna 60.000 euro).

Afgelopen vrijdag probeerden de Noord-Koreanen te ontsnappen aan de Japanse kustwacht. Ze sneden de touwen door waarmee hun boot was vastgebonden aan het schip van de kustwacht. De vlucht mislukte en de politie arresteerde drie van hen.

De vissers hadden in september de haven van Ch’ongjin in het noordoosten van Noord-Korea verlaten om in de Japanse Zee op inktvisjacht te gaan, vertelden ze. Maar hun stuurwiel ging kapot en ze hadden een maand lang op zee gedobberd. Het gaf een gedeeltelijk beeld van wat er gaande is, ver de zee op met boten die dat niet aankunnen. Maar vooralsnog blijven de spookschepen vooral een mysterie.

Correctie (12-12-2017): In een eerdere versie van dit artikel stond dat de boten aanspoelen op de noordoostelijke kust van Japan. Dit moet de noordwestelijke kust zijn, zoals op het kaartje te zien is. Dit is in de tekst nu aangepast.

    • Kjeld Duits