Nederland milder over migranten

Sociale Staat van Nederland

Nederlanders dachten een kwarteeuw geleden negatiever over migranten dan nu, is de verrassende uitkomst van SCP-onderzoek.

De groep van uitgeprocedeerde asielzoekers We Are Here heeft voor de dertigste keer een pand gekraakt, nu een voormalige Kringloopwinkel op het Zeeburgerpad Foto Maurice Boyer

Nederlanders zijn sinds de jaren negentig milder geworden over migranten. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) noemt die vaststelling „contra-intuïtief”, de stemming in Nederland lijkt anders. Het is wel de uitkomst van het langlopende onderzoek De sociale staat van Nederland.

In 1994 vond 49 procent van de Nederlanders dat er te veel mensen ‘van een andere nationaliteit’ in hun land wonen, nu is dat 31 procent. Er zijn ook evenveel Nederlanders (ruim 30 procent) die er ‘geen enkel bezwaar’ tegen hebben als er in hun buurt een azc zou komen. Bijna net zo veel Nederlanders, 16 procent, zouden daar nu tegen protesteren; in 1994 was dat 17 procent.

Het SCP komt elke twee jaar met dit onderzoek – hoe staan de Nederlanders ervoor? – en keek nu voor het eerst een kwarteeuw terug. In die tijd waren er crises en aanslagen, kwamen populistische partijen op, werden de grote, gevestigde politieke partijen kleiner en daalde het ledenaantal van de partijen.

De SCP-onderzoekers zien dat Nederlanders nu „behoorlijk cynisch” zijn over de politiek, maar niet méér dan 25 jaar geleden. Er zijn „schommelingen” in tevredenheid over de democratie, maar in 2017 is die hoger dan in 1990. Als het gaat om het vertrouwen in het parlement scoort Nederland Europees gezien hoog – alleen Luxemburg en Zweden doen het beter.

Over het algemeen hebben Nederlanders wel meer vertrouwen in rechters en het bedrijfsleven dan in de regering.

Wat opvalt in het onderzoek: hoogopgeleiden moeten steeds minder hebben van het referendum. In 2015 steunde nog meer dan driekwart van die groep het referendum, nu is dat net iets meer dan 45 procent. Onder laag- en middelbaaropgeleiden blijft de steun hoog: meer dan 75 procent steunt de invoering van een bindend referendum.

Nederlanders zijn er volgens het SCP in bijna alle opzichten op vooruit gegaan: ze leven langer, blijven langer gezond, verdienen meer, zijn hoger opgeleid, krijgen minder te maken met criminaliteit. Daar zijn ze tevreden over, maar dat waren ze in 1990 ook: net als toen vindt zo’n 85 procent dat het eigen gezin in welvaart leeft.

Maar het verschil tussen hoogopgeleiden met veel kansen en de mensen die ‘achterblijven’ – in opleiding, inkomen, gezondheid – wordt groter. De laatsten hebben ook een steeds slechter gevoel over hun eigen leven. Het gaat volgens het SCP om zo’n 5 procent van de bevolking, net als in 1990 – nu zijn dat zo’n 700.000 mensen. Ze zijn vaker sociaal geïsoleerd, zeggen vaker dat ze niet stemmen bij verkiezingen. Wat volgens de onderzoekers vooral zorgwekkend is over deze mensen, is dat meer dan de helft van hen weinig grip voelt op het leven en geen kansen ziet om vooruit te komen.

Lees ook: zorgen in SCP-rapport over kloof tussen arm en rijk

„Ze hebben reële problemen”, zegt SCP-onderzoeker Jeroen Boelhouwer. „En ze zien dat anderen meer hebben geprofiteerd van de welvaart.” Dat maakt mensen nóg ongelukkiger.

    • Marike Stellinga
    • Petra de Koning