Kat-en-muis-spel in Kiev vol intriges

Oekraïne Het conflict tussen president Porosjenko en Saakasjvili, die vrijdag opnieuw werd aangehouden, vergroot de instabiliteit in Oekraïne.

Foto Evgeniy Maloletka / AP

Een Georgische oud-president die geld aanneemt van pro-Russische intriganten om de regering van Oekraïne omver te werpen: in Oekraïne ontvouwt zich een thriller die de schijn heeft van een afrekening tussen twee politieke rivalen.

Vorige week was de Oekraïense hoofdstad Kiev het toneel van een kat-en-muisspel tussen oppositiepoliticus Micheïl Saakasjvili, voormalig president van Georgië en oud-gouverneur van Odessa, en de Oekraïense autoriteiten.

Openbaar aanklager Joeri Loetsenko verklaarde dat Saakasjvili wordt verdacht van deelname aan een ‘criminele organisatie’. Hij zou zich hebben laten financieren door personen rond de in 2014 afgezette en naar Moskou gevluchte, oud-president Janoekovitsj. Die zou Saakasjvili hebben gebruikt om de val van de Oekraïense regering te bewerkstelligen.

Toen de politie Saakasjvili van zijn bed kwam lichten, vluchtte de oppositiepoliticus, die theatrale optredens niet schuwt, naar het dak en dreigde eraf te springen. Na zijn arrestatie werd hij door aanhangers met geweld bevrijd. De dagen daarop bivakkeerde Saakasjvili in een tentenkamp voor het parlement, van waaruit hij onvermoeibaar opriep tot Porosjenko’s aftreden.

Vrijdagavond werd Saakasjvili opnieuw gearresteerd. Hij kondigde een hongerstaking af. Zondag gingen enkele duizenden demonstranten, onder wie Saakasjvili’s Nederlandse echtgenote Sandra Roelofs, in Kiev de straat op om zijn vrijlating en Porosjenko’s aftreden te eisen.

Luis in de pels

Porosjenko had de licht ontvlambare Saakasjvili in 2015 met veel tamtam binnengehaald als gouverneur van Odessa. Daar ontpopte Saakasjvili zich tot luis in de pels van lokale politieke clans. Hij ging nog een stap verder door president Porosjenko zelf van corruptie te beschuldigen, nam ontslag en begon een politieke partij die luidkeels het vertrek van Porosjenko eist. Die ontnam Saakasjvili daarop zijn staatsburgerschap.

Betogers lopen door het centrum van Kiev mert de Oekraïense vlag. Ze eisen vrijlating van oppositiepoliticus Micheïl Saakasjvili en het aftreden van Porosjenko.

Foto Sergey Dolzhenko / EPA

Tijdens een bezoek aan Litouwen ontkende Porosjenko vrijdag de beschuldigingen. Hij voegde eraan toe dat de kwestie de internationale aandacht niet waard was – opmerkelijk, gezien de claims van zijn eigen OM over een pro-Russisch complot.

Dat Saakasjvili als gezworen vijand van Poetin – in 2008 belandde hij als president van Georgië in een korte oorlog met Rusland – zich laat lenen voor een Russisch complot, lijkt onwaarschijnlijk. Maar dat het Oekraïens openbaar ministerie zo’n explosieve beschuldiging verzint, is eveneens moeilijk voorstelbaar.

Lees meer over Micheïl Saakasjvili: Aanhangers bevrijden Saakasjvili uit hechtenis

Porosjenko wil „de aandacht afleiden van zijn steeds groter wordende aanvechting om afwijkende geluiden te verpletteren, terwijl Saakasjvili poogt de duidelijke mislukking van zijn carrière te verbloemen”, zo sneerde de Oekraïense publicist Maksim Eristavi afgelopen zomer.

Vorige week zwol die kritiek verder aan. „Saakasjvili’s arrestatie kan fataal aflopen, niet alleen voor de macht, maar voor het land als geheel”, zo schreef journalist Tatjana Danilenko in een column voor weekblad Novoje Vremja. „De huidige machthebbers ontberen het morele mandaat om hun politieke opponenten te arresteren.” Inderdaad lijken opvallend weinig Oekraïeners de bewering van een Russisch complot te geloven.

Bandieten

Porosjenko, sinds 2015 aan de macht, ligt al langer onder vuur wegens corruptie en machtsmisbruik. Ondanks beloftes heeft de oligarch, die miljarden verdiende met een chocolademerk, zijn zakelijke belangen nooit vaarwel gezegd. Vorig jaar nog bleek de steenrijke Porosjenko, die villa’s, jachten en dure kunst bezit, te hebben gesjoemeld met belastingaangiftes. Daarbij zit er nog altijd weinig schot in de oplossing voor het conflict met Rusland, dat in het oosten van het land nog dagelijks slachtoffers eist.

De politie verdedigt het bureau waar Saakasjvili zondag werd vastgehouden. Buiten het bureau stonden demonstranten, die vrijlating van de oppositiepoliticus eisten.

De jonge generatie hervormers, die na de Maidan-revolutie posities binnen de regering veroverde, klaagt dan ook steen en been over de president en zijn regering. „Het machtsblok van Porosjenko vormt het grootste obstakel in de strijd tegen corruptie. Ondertussen proberen ze ons af te schilderen als volksvijanden. We hebben hier echt met bandieten te maken”, zei anticorruptie-activist Oleksandra Drik een jaar geleden tegen NRC.

Ook het ontslag, afgelopen week, van de voorzitter van het parlementaire anticorruptiecomité (NABU) Jegor Sobolev, viel niet goed bij de oppositie. Sobolev werd na een motie van Porosjenko’s partij plotseling en om onduidelijke redenen ontslagen. NABU sprak in een verklaring van sabotage. Ook andere critici menen dat Sobolevs ontslag bewijs is dat het werk van zijn anticorruptiebureau vruchten af begint te werpen. De kortwieking van het bureau kan „de doodssteek voor transparante democratie in Oekraïne” betekenen, zo waarschuwde Eristavi vorige week in The New York Times. Hij riep de EU op de Oekraïense autoriteiten tot de orde te roepen. Ook zonder zijn aartsvijand Saakasjvili lijkt Porosjenko zichzelf steeds dieper in de problemen te brengen.

Correctie (10 december 2017): In een eerdere versie van dit stuk stond dat Saakasjvili „vorig jaar” gouverneur van Odessa werd. De benoeming vond plaats in mei 2015.
Update 11-12-2017: In dit artikel stond eerder dat Saakasjvili zaterdagavond opnieuw werd gearresteerd. Dat moet vrijdagavond zijn.

    • Eva Cukier