Pools lagerhuis akkoord met ‘ontmanteling rechtsstaat’

Eerdere versies van de wetsvoorstellen leidden tot massale protesten. Ook de EU had felle kritiek.

Het Poolse lagerhuis tijdens de stemming van vrijdag. Foto Czarek Sokolowski/AP

Het lagerhuis van Polen heeft vrijdag voor twee wetsvoorstellen gestemd die de greep van de politiek op de rechtspraak verstevigen. Dat meldt persbureau AP. In juli leidden eerdere versies van de wetsvoorstellen tot massale protesten. Ook de Europese Unie had flinke kritiek. De wetten schaden volgens Brussel de onafhankelijkheid van de rechtspraak en hollen de scheiding der machten uit.

Door een van de aangenomen wetten kan het Poolse parlement, de Sejm, 15 van de 25 magistraten benoemen in de Raad voor de Rechtspraak (KRS), het orgaan dat rechters benoemt en controleert. Tot nu toe worden zij benoemd door rechters zelf. Hierna moet de Senaat nog instemmen met de wet en moet president Andrzej Duda die nog goedkeuren, maar dat zijn volgens NRC-correspondent Roeland Termote slechts formele stappen:

“De voorstellen zijn het resultaat van een deal die president en regeringspartij PiS met elkaar sloten.”

Lees de analyse van Polen-correspondent Roeland Termote over de nieuwe wetten: Eindstrijd over de Poolse rechtsstaat

Volgens de Commissie van Venetië, een adviesorgaan op het gebied van democratie van de Raad van Europa, zijn de aanpassingen van de Poolse wet “een zware bedreiging” voor de Poolse rechtsstaat. Ook opende het Europees Parlement in november een onderzoek naar de rechtsstaat in Polen.

‘Dictatuur!’

Volgens regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), die een meerderheid heeft in het parlement, is de wet nodig om de rechtspraak efficiënter te maken en beter te laten aansluiten bij de wensen van het volk. Toen het lagerhuis met een grote meerderheid (237 tegen 166) voor de wet had gestemd, zouden oppositieleden “dictatuur!” hebben geschreeuwd, schrijft AP.

Eerder op de dag ging het lagerhuis al met 239 tegen 171 stemmen akkoord met een wetsvoorstel waardoor de politiek de samenstelling van het Hooggerechtshof sterk kan beïnvloeden. Rechters moeten met de nieuwe wet op 65-jarige leeftijd met pensioen, in plaats van op hun 70ste. Daardoor zal een groot deel van de 87 rechters moeten opstappen, maar niet als zij door de president zelf worden vrijgesteld van die regel. Ook met dit voorstel moeten de Senaat en de president nog instemmen.

Premier afgetreden

Sinds haar aantreden in 2015 is PiS bezig de rechtspraak onder haar controle te brengen. In juli sprak president Duda na massale demonstraties en de kritiek van de EU zijn veto uit over de twee omstreden wetsvoorstellen van zijn eigen regeringspartij.

Na maandenlange onderhandelingen hebben Duda en PiS-voorzitter Jaroslaw Kaczynski overeenstemming bereikt. Zo is nu een drievijfde meerderheid nodig om de leden van de Raad voor de Rechtspraak te benoemen, in plaats van alleen een meerderheid. De PiS heeft met 235 van de 460 zetels wel een meerderheid, maar niet een drievijfde van de zetels. Maar als de volksvertegenwoordigers er niet uitkomen, volstaat een gewone meerderheid.

Vijf vragen over de rechtsstaatdiscussie: Is Polen nog een rechtsstaat?

Donderdag trad de Poolse premier Beata Szydlo, van PiS, na twee jaar onverwachts af. Vrijdag werd zij formeel opgevolgd door vicepremier en minister van Financiën Mateusz Morawiecki. Volgens critici is de timing van de premierswissel een manier om de aandacht af te leiden van de rechtsstaatdiscussie.

    • Menno Sedee