‘Onder Russische vlag of anders niet’

Reportage Russen over IOC-straf

Op de ijsbaan op het Rode Plein boze reacties op de uitsluiting van de Russische ploeg voor de Winterspelen. „Dit is een politieke beslissing.”

Russen op het Rode Plein zijn boos over de straf van het IOC. „Het ergste vind ik het voor de sporters die zo lang hebben getraind.” Foto Konstantin Salomatin

Op het Rode Plein in Moskou heerst al meer dan een week kerstsfeer. De schaatsbaan is open, er is glintvejn (Glühwein) en de verkoop van kerstbomen is begonnen. De wachtenden voor het mausoleum van Lenin kruipen weg in hun gevoerde jassen, maar Moskovieten hebben lak aan vrieskou en de snijdende wind.

Maar begin niet over de Winterspelen in Pyeongchang, in februari van het volgend jaar: dan betrekken de vrolijke gezichten. Het uitsluiten van de Russische nationale selectie is voor de Russen een slag in het gezicht – een persoonlijke belediging haast. En het maakt niet uit wie je er over bevraagt: man, vrouw, hoog opgeleid of niet, Moskoviet of provinciaal.

Neem de 39-jarige beveiligingsmedewerker Anatoli Rodionov uit Siberië, die zijn gezin heeft achtergelaten in Tomsk. „Als ik atleet was, dan zou ik alleen onder de Russische vlag deelnemen, of anders niet.” Doping gebruikt iedereen, zegt Anatoli, terwijl hij nog snel even zwaait nog naar zijn dochter met wie hij aan het videochatten was. En Amerika is een goede concurrent liever kwijt dan rijk. „Ik ben niet zo ingevoerd. Maar het is duidelijk dat dit een politieke beslissing was.”

Niet eerlijk

Dergelijke ideeën leven breder – ook onder hoog opgeleide Moskovieten. Zoals bij Ivan Kvasjoera (32), die zoon Lev heeft meegenomen naar de schaatsbaan. „We hebben sterke atleten die een geduchte concurrentie vormen.” Natuurlijk: in het geval van een „concrete overtreding” van de dopingreglementen moeten er sancties volgen. Maar om een héél team te schrappen? „Niet helemaal eerlijk” zegt Ivan beleefd – hij is een jurist tenslotte.

Op de Russische televisie ging het er deze week een stuk minder genuanceerd aan toe. De Russische zenders staan onder controle van het Kremlin, en de afgelopen jaren is de toon steeds schriller geworden. Direct na de persconferentie van het Internationaal Olympisch Comité schakelde het ‘Eerste Kanaal’ over naar de talkshow ‘De tijd zal het leren’.

In de studio heerste een martiale stemming. Presentator Anatoli Koezitsjov herinnerde aan het „bekende axioma”, dat wie schande verkiest om oorlog te vermijden, te maken krijgt met beide. Een citaat van Sir Winston Churchill trouwens, zoals Koezitsjov vergat te vermelden. Co-presentator Artjom Sjejnin stelde vast dat de baron Pierre de Coubertin de olympische beweging ooit zag als een sublimatie van echt gewapend conflict. „Dit is een aanleiding om na te denken over wie we zijn”, zei Sjejnin. „Een verzameling indivuen: of één land, met een vlag en een volkslied.”

Hybride oorlog

Het Kremlin wilde gouden medailles in Sotsji. Maar nu het dopingschandaal als een boemerang is teruggekomen schilderen de propagandisten van het regime de maatregelen van het IOC af als een volgende stap in de ‘hybride oorlog’ met het Westen, zo schreef Andrej Kolesnikov, de directeur van het liberale Carnegie Centrum in Moskou deze week. „Opnieuw worden we aangevallen, opnieuw moeten we ons verdedigen. (…) Maar misschien hebben we zelf ook een klein beetje schuld.”

Niet iedereen gelooft de propaganda van de staatstelevisie. Ook Russen brengen steeds meer tijd door op internet en juist daar is er ruimte voor meer onafhankelijke berichtgeving, zo vertelt Andrej Romanov, sportjournalist bij nieuwsportaal RBK. Op de relzender NTV wordt klokkenluider Grigori Rodtsjenkov afgeschilderd als een psychopaat. Maar op het Russische Netflix is de Amerikanse film over de voormalige directeur van het Moskouse dopinglaboratorium (‘Icarus’) gewoon te zien. Het waren verslaggevers van het de onafhankelijke website Meduza die Rodtjenkovs anonieme dopinglijst voor het eerste wisten te koppelen aan individuele Russische sporters.

Andere zorgen

Sport is belangrijk, Romanov, maar misschien is sport in Rusland toch nét even minder belangrijk dan in het sportgekke Italië of in Spanje. Lang niet iedereen heeft het geld om naar het stadion te gaan. „De mensen hebben andere zorgen.” De laatste keer dat de Russische harten sneller gingen kloppen over sportief succes was bij de Winterspelen in Sotsji – vier jaar geleden al weer. Rusland won in eerste instantie de medaillespiegel met 33 medailles in totaal: 13 keer goud, 11 keer zilver en 9 keer brons. Door de recente straffen van het IOC zijn de Russen inmiddels al tien medailles kwijt en is Noorwegen alsnog winnaar van het medailleklassement.

Het WK voetbal deze zomer is een volgend moment om weer trots te zijn op de natie. Niet dat er van de eigen voetballers veel mag worden verwacht. Nog nooit heeft een land dat zó laag staat op de FIFA-ranglijst het wereldkampioenschap mogen organiseren: Rusland is op de meest recente ranglijst pas 65ste.

Dreigementen

Geen wonder dat de Russische regering de dreigementen over een boycot van de Winterspelen al heeft ingeslikt. Noem het toeval: een dag na de beslissing van het IOC maakte president Poetin bekend dat hij opgaat voor zijn vierde termijn bij de verkiezingen op 18 maart. Direct na de bekendmaking liet Poetin weten dat Russische sporters die onder neutrale vlag willen meedoen in Pyeongchang niets in de weg zal worden gelegd.

„Natuurlijk is dit een affront”, zegt Anastasia Seljeznova (23), die in de rij staat voor de schaatsbaan op het Rode Plein. Haar vriendin Natalia Popel (22) knikt heftig.

Anastasia: „Ik vind het niet oké dat ze sporters in de politiek betrekken.”

Natalia: „Dat is niet fraai.

Anastasia: „Sport, cultuur en kunst mogen geen slachtoffer worden van de politiek. Het ergste vind ik het voor de sporters die zo lang hebben getraind.”