Officier ‘Dolfijn’ die MH17-raket bestelde lijkt geïdentificeerd

verdachte MH17

Burgerjournalisten hebben een kolonel-generaal buiten dienst gevonden die waarschijnlijk betrokken was bij de MH17-aanslag.

Grabovo - Bloemen en een kaars voor de slachtoffers in het rampgebied in Oekraïne waar het vliegtuig van Malaysia Airlines is neergestort. Foto Pierre Crom / ANP

Een doorbraak in het MH17-onderzoek? Burgerjournalisten van Bellingcat en de Russische site The Insider hebben een mogelijke verdachte in het MH17-dossier geïdentificeerd als kolonel-generaal buiten dienst Nikolaj Fjodorovitsj Tkatsjov (68), inspecteur van het Centrale Militaire District in Jekaterinenburg.

1 Om wie gaat het?

Vorig jaar publiceerde het Joint Investigation Team (JIT) een vijftal afgeluisterde telefoongesprekken, van een zekere ‘Orion’ en een zekere ‘Dolfijn’ – in de burgeroorlog in de Oekraïne maken veel strijders gebruik van een schuilnaam. Het JIT vroeg om meer informatie over de twee. Uit de taps is op te maken dat Orion een jonge commandant is in het veld. Dolfijn is een officier op leeftijd. Orion spreekt hem aan met zijn naam en vadersnaam, zoals in het Russisch gebruikelijk: Nikolaj Fjodorovitsj. De pro-Russische blogger Boris Rozjin, een insider als het gaat om de separatisten in de Donbas, beschrijft hem als een ‘curator’ die vanaf juli 2014 vanuit Krasnodon probeerde enige lijn te brengen in de wirwar van separatistische strijdgroepjes. „Voor zover ik me kan herinneren had Dolfijn de rang van generaal en hield hij zich vanuit Krasnodon bezig met het operationele management van separatistische eenheden.” Rebellenleider Igor Girkin, alias ‘Igor Strelkov’, beschreef in een interview uit 2014 een ontmoeting met ‘Dolfijn’. „Hij is natuurlijk een goede militaire specialist, maar al zijn militaire ervaring ligt in het aanvoeren van reguliere troepen”, zei Girkin. „En hier hebben we te maken met een partizanenoorlog, verspreide eenheden. Hij deed wat hij kon, maar was niet in staat het commando volledig op zich te nemen.”

2 Waarom is ‘Dolfijn’ een potentiële verdachte?

De belangrijkste aanwijzing is dat het JIT zeer geïnteresseerd is in hem. Verder is er één afgeluisterd telefoongesprek dat zou kunnen duiden op zijn betrokkenheid. Daarin spreekt Dolfijn met een onbekende over een transport.

„Heb je die … je weet wel al gevonden?”

„Ik heb een dieplader geregeld en een kraan”, zegt de onbekende gesprekspartner.

Omdat we niet weten wanneer dit gesprek heeft plaatsgevonden, valt niet met zekerheid te zeggen waar het over gaat. Maar het lijkt er sterk op dat Dolfijn spreekt over de ‘Boek’-lanceerinstallatie die in de nacht van 16 op 17 juli wordt aangevoerd vanuit Rusland en in de late ochtend positie kiest in een veld bij Snizjne – de plek waarvandaan de MH17 werd neergeschoten.

Lees ook deze reconstructie van het neerschieten van vlucht MH17: ‘Er komt een vogeltje aan’

3 Hoe zeker is het dat generaal Tkatsjov inderdaad ‘Dolfijn’ is?

Vrij zeker. Dolfijn moet een hoge Russische officier op leeftijd zijn en het staat vast dat hij Nikolaj Fjodorovitsj heet. Dat maakt de zoekslag overzichtelijk. Nadat Bellingcat en The Insider Tkatsjov hadden geïdentificeerd als de meest voor de hand liggende kandidaat, werd hij gebeld onder het mom van een interview. De stem van de man aan telefoon lijkt inderdaad sterk op die van ‘Dolfijn’. Bellingcat liet ook vergelijkend stemonderzoek doen door het Nationaal Forensisch Centrum van de Universiteit van Colorado en het Forensisch Wetenschappelijk Centrum van Litouwen. Uit de Amerikaanse analyse bleek dat het 428 keer waarschijnlijker is dat de stem van Tkatsjov Dolfijn is, dan van een andere Russisch-sprekende man. Zelf ontkent Tkatsjov dat hij in Oekraïne was ten tijde van de MH17-ramp.

4 Is hiermee nu de voornaamste ‘schuldige’ gevonden?

Dat zou kunnen. Waarschijnlijk zijn er verdachten op diverse niveaus: de militair die op de knop drukte, de man die de beslissing nam om te vuren. En de rebellencommandant Igor Girkin, die waarschijnlijk vroeg om een Boek-systeem uit Rusland. Er moet ook iemand geweest zijn geweest die het besluit heeft genomen een Boek-installatie te onttrekken aan een grote Russische strijdmacht langs de Oekraïense grens (als onderdeel van een ‘oefening’). Een gevaarlijke beslissing, omdat het luchtruim boven het oosten van Oekraïne boven 32.000 voet (bijna 10 kilometer) nog open was. Mogelijk had Moskou deze bevoegdheid gedelegeerd, misschien aan generaal Tkatsjov. Het Nederlandse Openbaar Ministerie laat weten kennis te hebben genomen van het onderzoek, maar geeft geen inhoudelijke reactie.