May stopt met tegenstribbelen en zwicht voor akkoord

Brexit-onderhandelingen

Brexiteers zien het tussenakkoord als een overwinning, ook al zijn veel van hun standpunten gesneuveld. De sfeer in Westminster is verziekt.

Jean-Claude Juncker, de president van de Europese Commissie, en rechts de Britse premier Theresa May.

’s Ochtends vroeg prees Jean-Claude Juncker de Britse premier Theresa May. „Ze is een doortastende onderhandelaar”, aldus de Commissievoorzitter.

Dat zijn de complimenten die horen bij een diplomatieke doorbraak en een politiek akkoord, maar toch is duidelijk dat May en haar diplomaten zijn gezwicht in de zeven maanden dat de onderhandelingen gaande zijn. Aanvankelijk tegenstribbelend, uiteindelijk snel.

In eerste instantie betwistten de Britten de Europese Unie überhaupt geld verschuldigd te zijn. Vanaf de toespraak van May in Florence in september erkenden ze in ieder geval 20 miljard te betalen. Nu blijkt dat de uiteindelijke rekening op circa 45 miljard euro uitkomt.

Een ander voorbeeld: op het partijcongres vorig jaar kondigde May stellig aan dat na Brexit „de rechters die onze wetten interpreteren niet in Luxemburg zullen zetelen maar in hoven in ons land”. Dat is afgezwakt. Europese rechters zullen na uittreden nog acht jaar een rol spelen in de beslechting van disputen over de rechten van EU-burgers in het Verenigd Koninkrijk.

Lees ook deze analyse: Een cruciale stap richting Brexit

En nog een: Het Verenigd Koninkrijk hield de mogelijkheid open om 29 maart 2017 (de datum waarop de Britten officieel aankondigden te zullen vertrekken) te gebruiken als scheidslijn. EU-migranten voor die tijd konden blijven, migranten die na die tijd arriveerden vielen mogelijk onder een overgangsregime. Ook dat Britse standpunt is gesneuveld. Het overgangsregime geldt pas voor migranten die na uittreding (30 maart 2019) aankomen.

May wordt geprezen

Heeft de EU ook concessies moeten doen? Hoofdonderhandelaar Michel Barnier kwam met een voorbeeld. „Wij verlangen niet van de Britten dat de verhuiskosten van de Europese agentschappen voldoen.”

Vrijdag werd Theresa May geprezen, ook in de kringen van invloedrijke Brexiteers. „Dit is een persoonlijke overwinning voor haar”, reageerde minister Michael Gove. Een vertrouweling van May twitterde een foto van de nachtelijke onderhandelingen van Boris Johnson die een ontspannen praatje met de premier maakt. De boodschap: Boris, de eeuwige dissident, kan leven met de concessies.

Het is twijfelachtig of de reacties in Westminster gemoedelijk blijven. De sfeer is verziekt. Een contingent Lagerhuisleden, zowel Conservatieven als Labour, wantrouwt de regering. Brexitminister David Davis droeg daar aan bij door te draaien en te fabuleren over economische Brexitanalyses.

Na aanvankelijk te hebben beweerd dat deze onderzoeken zo gedetailleerd waren dat ze te gevoelig waren om te delen, zei hij afgelopen week dat ambtenaren de gevolgen nooit in kaart hebben gebracht.

Landsbelang

De regering minacht het parlement, klonk de felle kritiek. In die vijandige sfeer moet May overtuigen dat dit akkoord werkelijk in het landsbelang is, dat de ogenschijnlijke tegenstrijdigheden in de passages in het akkoord over de Noord-Ierse grens opgelost kunnen worden. De tekstuele abstracties waren nodig om vooruitgang te boeken maar zijn politici in Londen niet ontgaan. „Dit is geen afgezwakt akkoord, dit is double fudge, een compromis van een compromis , waardoor er geen samenhang is”, zegt een Westminster-insider.

Lees ook het commentaar: Eerste stap Brexit is gezet, maar grootste probleem is doorgeschoven

Theresa May heeft haar loopbaan voorlopig gered, haar politieke macht blijft wankel. De invloed van hardliners groeit: de harde Brexiteers van de Tories werken steeds nauwer samen met de ultraconservatieve Lagerhuisleden van de Noord-Ierse Democratic Unionist Party.

DUP heeft zelfvertrouwen

De reactie van Nigel Dodds, leider van de DUP in het Lagerhuis, liep over van zelfvertrouwen. „De gebeurtenissen van de afgelopen week zeggen veel over onze macht”, zei Dodds. Als dit blok van hardliners vermoedt dat May door het deelakkoord richting een zachte Brexit beweegt zullen zij handelen.

Dan dreigt een machtsgreep binnen de Tories of intrekken van gedoogsteun door de DUP. Samenwerking met Labour (intern verdeeld, uit op verkiezingen) en pragmatische Conservatieven (minder geneigd stelling te nemen) biedt weinig perspectief voor May.

Volgend jaar vangen de gesprekken over de toekomstige handelsrelatie aan. May wil een vrijhandelsverdrag als een pak van Savile Row, de beroemde straat met de vele kleermakers, op maat gemaakt. Ze ziet daarin veel ruimte voor vrijhandel, maar de mogelijkheid een eigen handels- en migratiebeleid te voeren.

Vrijdag zei Barnier dat de Britten kunnen kiezen uit standaardoplossingen. Willen ze grotere markttoegang? Prima, maar dan moeten ze vrij verkeer van personen accepteren. Willen ze controle over de grenzen? Dat kan. Canada heeft een beperkt handelsverdrag met de EU en een eigen migratiebeleid. Het Canada-model lijkt Barnier het meest aannemelijk, gezien de eisen die Londen zelf stelt.

Dat is niet wat de Britse banken in de City willen. Dat is niet waar Tories denken dat ze een ruilmiddel van 45 miljard euro voor betalen om op een nette manier de EU te verlaten. Dat is niet vanzelfsprekend voldoende om de Noord-Ierse grens ‘onzichtbaar’ te houden.

Dat is het debat dat Theresa May de komende maanden in Westminster moet voeren, in de hoop haar achterban te overtuigen van de noodzaak van nog meer concessies. Zo niet, dan dreigt een No Deal-Brexit, een ruziënd vertrek uit de EU zonder afspraken, alsnog.

    • Melle Garschagen