Volksheld Johnny Hallyday bracht Amerika naar Frankrijk

President Macron spreekt zaterdag op de nationale herdenking van Hallyday. De Franse rockeur liet Frankrijk dromen van Amerika, maar bleef internationaal altijd onbegrepen.

Foto Sebastien Nogier/EPA

Frankrijk herdenkt dit weekend Johnny Hallyday zoals hij was: overdadig. De Champs-Élysées is zaterdagmiddag autovrij om zijn kist, geëscorteerd door „500 à 700 motoren”, van de Arc de Triomphe te vervoeren naar de kerk op Place de la Madeleine. Daar is een mis waarin Hallydays begeleidingsband instrumenteel de grootste hits ten gehore brengt en waar president Emmanuel Macron enkele woorden spreekt over de volkszanger die hij deze week „een Franse held” noemde. Twee dagen lang projecteert de gemeente Parijs de tekst ‘Merci Johnny’ op de Eiffeltoren en voorafgaand aan alle wedstrijden in het betaalde voetbal wordt dit weekend een nummer van de woensdag op 74-jarige leeftijd overleden rockeur gespeeld.

„Heel het land is in rouw”, liet Macron al enkele uren na het overlijden in een nachtelijk communiqué noteren. Want: „We hebben allemaal iets van Johnny Hallyday in ons.”

Tijdschriften en kranten kwamen met extra edities en alle grote tv-zenders hadden avondvullende programma’s waarin presentatoren het voor de camera niet droog hielden. In serieuze media werden deze week zelfs vergelijkingen getrokken met de schokgolf die in 1885 over Frankrijk ging na het overlijden van schrijver Victor Hugo. Zijn begrafenisstoet trok destijds 2 miljoen mensen naar Parijs. Maar dat was ruim voor het televisietijdperk waar Hallyday zijn bekendheid aan te danken heeft, en als vergelijking wellicht wat overdreven.

Maar toch. Wat verklaart die ongewone uitbundigheid? Natuurlijk, Hallyday was de grootste Franse ster van de laatste vijf decennia. Hij verkocht meer dan 110 miljoen platen, trad 3.240 keer op en maakte 79 albums. In menig Frans café hangt zijn portret boven de toog.

A fan of Johnny Hallyday, waits outside Hallyday’s house in Marnes-la-Coquette, outside Paris, Thursday, Dec.7, 2017. Johnny Hallyday, France’s biggest rock star for more than half a century and an icon who packed sports stadiums and all but lit up the Eiffel Tower with his pumping pelvis and high-voltage tunes, has died. He was 74. (AP Photo/Christophe Ena)
Bernard a fan of Johnny Hallyday, waits outside Hallyday’s house in Marnes-la-Coquette, outside Paris, Thursday, Dec.7, 2017. Johnny Hallyday, France’s biggest rock star for more than half a century and an icon who packed sports stadiums and all but lit up the Eiffel Tower with his pumping pelvis and high-voltage tunes, has died. He was 74. (AP Photo/Christophe Ena)
TOPSHOT - Francois Lelay, a fan of late French singer Johnny Hallyday poses with his idol’s collectibles at his home in Eysines, southwestern France, on December 6, 2017.
France’s best-known rock star Johnny Hallyday has died aged 74 after a battle with lung cancer, his wife Laeticia told AFP on December 6, 2017. / AFP PHOTO / NICOLAS TUCAT
Foto’s Christophe Ena/AP, Nicholas Tucat/AFP

Paradox

Maar zijn succes heeft een paradoxale kant. Hallyday botst met het dominante beeld van de Franse cultuur, buiten en binnen Frankrijk. Zijn teksten waren niet altijd even fijnzinnig, zijn muziek zat vaak tegen het kitcherige aan en alles aan Hallyday – van zijn uitdossingen bij megalomane stadionconcerten, tot zijn protserige villa’s, Harley Davidsons, publieke (liefdes)affaires of alcoholconsumptie – was buitensporig.

Johnny Hallyday verlegde grenzen, schreef Le Monde deze week, waarbij hij „de illusies van weelde en het verloren paradijs van een volks Frankrijk” gestalte gaf. Hallyday, zou je kunnen zeggen, organiseerde de wraak van de Franse massa op de elitecultuur.

En hun droom was Amerikaans. In het land van de exception culturelle, een diepgeworteld anti-Amerikanisme en het ‘non’ van De Gaulle, zag Hallyday de verboden aantrekkingskracht van de Nieuwe Wereld en werd zo, in de woorden van oud-correspondent John Lichfield deze week in The Guardian, ondanks zichzelf, „het muzikale equivalent van de Franse nucleaire afschrikkingsmacht: bewijs dat Frankrijk een volwassen land is dat Amerikaanse raketten of popartiesten niet nodig heeft”.

Niets liever was Hallyday zelf Amerikaan geweest. Hij werd geboren als Jean-Philippe Clerc, nam later de naam van zijn Belgische vader aan (Smet), maar beweerde in de eerste jaren van zijn carrière in ieder interview dat hij was opgegroeid op een ranch in de Verenigde Staten en dat Johnny Hallyday zijn echte naam was. „Mijn vader is Amerikaan, mijn moeder is Frans”, zei hij bedremmeld op zijn achttiende bij een van zijn eerste tv-optredens. Hallyday, zo bleek jaren later, was de naam van zijn „père de cœur” (hartsvader) Lee Halliday, een Amerikaanse danser die hij via een nichtje had leren kennen. (En door een drukfout zijn het in Hallyday uiteindelijk twee y’s geworden.)

Elvis

De meest Amerikaanse van de Franse artiesten liet Frankrijk kennismaken met een geïdealiseerd Amerika van glimmende motoren, prairies, cowboys en diners. Hij imiteerde de heupbewegingen van Elvis, zong in bewerking zijn liedjes en trad net als zijn grootste voorbeeld tijdens zijn dienstplicht op in militair uniform. Meest fascinerend is in dit licht de Franse western D’où viens-tu, Johnny (1963), met galopperende paarden in de Camargue nabij Arles. Later speelde hij ook in serieuzere films van onder andere Jean-Luc Godard, maar de blinde adoratie voor al wat Amerikaans was bleef.

Maar in zijn geliefde Amerika, en elders buiten de francofone wereld, wordt de rouw om Hallyday met lichte bevreemding gadegeslagen. Dat is niet alleen zíjn tragiek, maar in het weekend waarin het Élysée van Emmanuel Macron een zogenoemde ‘volkshommage’ aan de gestorven artiest organiseert ook de tragiek van de wereldmacht die Frankrijk zegt te zijn.

Hallyday woonde een deel van het jaar in Los Angeles in een buurt waar ook de grote Amerikaanse sterren zijn neergestreken. Maar vrijwel niemand kende hem. Alleen in 1996 was hij even zelf een echte Amerikaanse ster. In een zaal in Las Vegas liet hij zich toejuichen door ruim 7.000 Fransen. Zijn management had voor ‘Opération Destination Vegas’ 35 vliegtuigen speciaal van Parijs naar de Amerikaanse gokstad laten vliegen. De meeste fans waren nog nooit buiten Frankrijk geweest.