Een cruciale stap richting Brexit

Tussenakkoord Europese Unie-Verenigd koninkrijk

Tussentijdse deal in Brussel beklonken, na een thriller met de Ierse grens in de hoofdrol.

De Britse premier Theresa May (links) deze vrijdag met de voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker. Foto: Virginia Mayo/AP

Werd het in Brussel een ontbijt met champagne? Daarvoor is het nog te vroeg: een finale Brexit-deal is nog lang niet in zicht. Maar in de onderhandelingen op weg naar de scheiding, in maart 2019, is een cruciale stap gezet.

Deze vrijdagochtend vloog in alle vroegte de Britse premier Theresa May naar Brussel om daar met Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker een document te tekenen dat de weg vrijmaakt naar verder onderhandelen. Na dagen van zenuwslopende marathononderhandelingen werd zo een belangrijk tussenakkoord gesloten.

Tot vrijdag ging het slechts over de scheidingsvoorwaarden. Nu kan er worden begonnen met onderhandelingen over de toekomstige handelsrelatie tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk.

Maar van het ontkurken van een champagnefles zal het wat Juncker betreft ook de komende jaren niet komen. „Ik betreur de Brexit nog altijd”, zei hij. „Maar nu is het tijd om naar de toekomst te kijken en te bouwen aan onze relatie als handelspartners en vrienden.” EU-leiders moeten daar volgende week op een EU-top mee instemmen. Dit geldt nu als een formaliteit.

Naast Juncker stond in de perszaal een zichtbaar opgeluchte May. „Het is niet makkelijk geweest”, zei de Britse premier, die in eerste reacties ook gesteund wordt door Brexiteers. Daarmee lijkt May haar politieke loopbaan voorlopig veilig te hebben gesteld.

De tussentijdse deal komt na een thriller, met de Ierse grens in de hoofdrol. Maandag leek er al sprake van een akkoord, totdat May rigoureus werd teruggefloten door Arlene Foster, leider van de Noord-Ierse unionisten, de gedoogpartner van May in Westminster. Zij eiste veranderingen in de tekst om zeker te stellen dat Noord-Ierland niet op afstand zou komen te staan van het Verenigd Koninkrijk. Tegelijkertijd eiste de Ierse regering in Dublin dat de grens ‘onzichtbaar’ bleef.

Om beide kanten tevreden te stellen is nu afgesproken dat er in de toekomstige handelsrelatie een „speciale oplossing” moet komen die voorkomt dat er een harde grens ontstaat tussen de ‘Ierlanden’. Lukt dat niet meteen, zo vermeldt het akkoord, dan zal Noord-Ierland „volledig in lijn” blijven lopen met Europese regelgeving, totdat het wel lukt. Hierdoor zou Noord-Ierland ook na de Brexit nog jarenlang onderdeel kunnen blijven van de Europese interne markt en douane-unie.

Unionisten-leider Foster was helder in haar reactie. „Dit is een substantiële verbetering”, zei ze tegen Britse media. Ze beweert dat ze zes wijzigingen wist af te dwingen die ervoor zorgen dat „het gehele Verenigd Koninkrijk na Brexit de EU verlaat”. Wel waarschuwt ze dat de compromissen, die opzettelijk abstract geformuleerd zijn, nader uitgewerkt moeten worden. De dreiging is duidelijk: als het de DUP niet zint, schuwt de partij het niet om May opnieuw terug te fluiten.

De Ierse regering noemde het compromis een goed fundament voor de toekomst. Premier Leo Varadkar zei dat de weg naar helderheid lang is.

Hoe dichter bij Brexit, hoe meer de onderhandelingen zich toespitsen op details, hoe moeilijker het wordt met abstracte termen meningsverschillen op papier te verdoezelen. Om duidelijk te maken dat dit slechts een tussenstap is, vatte Varadkar woorden van Winston Churchill samen: „Dit is niet het eind, maar dit is het einde van het begin.”

    • Melle Garschagen
    • Stéphane Alonso
    • Tijn Sadée