NRC checkt: ‘Door lichtblauwe pakken schaatsen Noren sneller’

Dat stelt ontwerper Håvard Myklebust, volgens onder meer AD en NOS.

Foto Jerry Lampen/ANP

De aanleiding

De Noorse schaatsers zijn dit olympische seizoen goed begonnen. Håvard Lorentzen won op 17 november in Stavanger wereldbekerwedstrijden op de 500 en 1.000 meter, Sverre Lunde Pedersen was een dag later de snelste op de 1.500 meter. Dat deden ze niet in het traditioneel rode Noorse schaatspak. Voor het eerst in veertig jaar schaatsen de Noren in een lichtblauw pak. Onder meer het AD en de NOS berichtten dat volgens Håvard Myklebust, wiens team het Noorse pak ontwierp, de kleurwijziging de Noren sneller laat schaatsen. We checken of een kleur van een schaatspak een snellere tijd kan opleveren.

Waar is het op gebaseerd?

Het AD verwijst naar een Noors artikel van de nationale omroep NRK. Myklebust zegt daarin dat „kleuren het materiaal en vervolgens de luchtweerstand kunnen beïnvloeden”. „We hadden niet voor blauw gekozen als het geen gunstig verschil had opgeleverd”, zegt hij ook. Deze vertaling, van Google Translate, staat in het bericht van de NOS. Navraag leert dat de omroep de juistheid van deze vertaling bij een Noorse journalist heeft gecheckt. Ook een Noorse schaatscoach bevestigde het verhaal tegenover de omroep.

En, klopt het?

Eerst checken of we Myklebust goed begrepen hebben. Per e-mail laat hij weten dat hij „bewijs heeft dat sommige kleuren de luchtweerstand beïnvloeden”. Hij schrijft dat blauw „de luchtweerstand niet negatief beïnvloedt”. Myklebust heeft verschillende schaatspakken getest in een windtunnel, en het blauwe pak kwam daar als beste uit. Maar uit een latere e-mail blijkt dat hij en zijn team niet twee gelijke pakken met andere kleuren hebben getest. Tot slot zegt hij: „Ik heb niet beweerd dat (elke) kleur blauw beter is dan elke andere kleur.”

Liefst 80 procent van de weerstand die een schaatser ondervindt, is aerodynamisch. Verminder die weerstand met 1 procent, en je pakt 0,1 seconde winst op een rondje van 30 seconden. „Dat kan het verschil zijn tussen plek 1 en plek 10”, zegt Kees Venner, hoogleraar technische stromingsleer aan de Universiteit Twente. Pakkenmakers proberen de luchtweerstand te verminderen door de oppervlaktestructuur te manipuleren. Daarbij gebruiken ze het ‘golfbaleffect’. Golfballen met putjes vliegen verder, doordat hun ruwe oppervlak de luchtstroom langer vasthoudt. Als die te snel van het oppervlak loskomt, ontstaat er achter het object – golfbal of schaatser – onderdruk, die het object terugzuigt. „Maar de stroming voelt niet welke kleur het pak heeft”, zegt Venner. „Dus ik denk niet dat de kleur effect heeft.”

Kleuren maken geen verschil, zegt ook directeur Bert van der Tuuk van Sportconfex, het bedrijf dat de Nederlandse schaatspakken maakt. „Dat is echt onzin.” Van der Tuuk heeft wel gelijke pakken met andere kleuren getest. „Want wij dachten dat extra pigment de luchtweerstand zou kunnen verminderen.” Desondanks vond hij geen resultaat. „Als het effect er al is, kunnen wij het niet meten.”

Britse onderzoekers concludeerden in het Journal of Thermal Biology dat albatrossen efficiënter vliegen dan andere vogels door de kleur van hun vleugels. De zwarte bovenkant van albatrosvleugels blijkt meer straling van de zon op te nemen, waardoor het boven de vleugel 10 graden warmer kan worden dan eronder. Daardoor daalt de luchtdruk op de bovenkant van de vleugels en is er een hogere liftkracht in verhouding tot de weerstand. Kan dat ook bij een schaatspak? „In theorie zou een temperatuurverandering effect kunnen hebben”, zegt hoogleraar Venner. „Maar daar wil ik zonder verder onderzoek niet zomaar mijn naam onder zetten.”

Conclusie

Ondanks aanwijzingen uit het dierenrijk dat kleur van invloed kan zijn op de luchtweerstand, zeggen zelfs de Noren, in overeenstemming met andere experts, dat de ene kleur niet beter is dan de andere. We beoordelen de stelling dat een kleur van een schaatspak een snellere tijd kan opleveren daarom als grotendeels onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt