Brexit komt stap dichterbij na deal tussen EU en VK

Er komt geen ‘harde’ grens tussen Ierland en Noord-Ierland. Door die afspraak kunnen de EU en het VK nu verder gaan onderhandelen.

De Britse regering en de EU hebben vrijdagochtend vroeg na een zenuwslopende marathononderhandeling een belangrijk tussenakkoord gesloten in de Brexit-onderhandelingen. Daarmee is de weg vrijgemaakt voor een nieuwe fase in de gesprekken. Gingen die tot nu toe vooral over de scheidingsvoorwaarden, vanaf nu zal er ook worden onderhandeld over de toekomstige handelsrelatie.

De Europese Commissie, die de onderhandelingen met de Britten leidt, maakte vanochtend bekend dat er ‘voldoende vooruitgang’ is geboekt om de volgende fase in te gaan. „Het is een compromis”, zei Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker. Het is volgens hem „genoeg” om door te gaan naar fase twee: de gesprekken met de Britten over de toekomstige handelsrelatie.

De Britse premier Theresa May vloog in de vroege uurtjes naar Brussel om de deal te bekrachtigen. Ze was zichtbaar opgelucht. „Het is niet makkelijk geweest”, zei May.

EU-leiders moeten er volgende week op een EU-top ook nog mee instemmen, maar dit geldt nu als een formaliteit.

Maandag al lag er bijna een deal. Maar terwijl May er in Brussel mee bezig was, zetten de unionisten van DUP, de regeringspartij in Noord-Ierland die de minderheidsregering van May gedoogsteun biedt, er via de media een streep door. DUP vreesde het slachtoffer te worden van een deal waarbij een harde grens tussen Noord-Ierland en EU-lid Ierland wordt voorkomen. Zo zou Noord-Ierland, tegen de zin van de unionisten, na de Brexit juridisch in de pas blijven lopen met Europese wetgeving.

Door de Noord-Ierse blokkade spoedde May zich terug naar Londen om een potentiële regeringscrisis in de kiem te smoren.

Terwijl DUP de druk op May opvoerde, deed Brussel dat ook. Toen de gesprekken donderdag toch weer in het slop dreigden te raken, kondigde Europees ‘president’ Donald Tusk, die spreekt namens de EU-leiders, plotseling een persconferentie aan voor vrijdagochtend. Dit werd algemeen gezien als een deadline om tot een akkoord te komen en EU-leiders voldoende tijd te geven om hiermee volgende week te kunnen instemmen.

Die extra druk werkte: vrijdagochtend konden May en Juncker de lucht klaren, hoewel er over Noord-Ierland nog geen harde afspraken zijn gemaakt. Afgesproken is wel dat er voor de toekomstige handelsrelatie een „speciale oplossing” moet komen die voorkomt dat er een harde grens ontstaat met EU-land Ierland. Lukt dat niet meteen, zo vermeldt het akkoord, dan zal Noord-Ierland „volledig in lijn” blijven lopen met Europese regelgeving – totdat het wel lukt. Dat zou kunnen betekenen dat Noord-Ierland ook na de Brexit nog jarenlang onderdeel blijft van de Europese interne markt en douane-unie.

Lees ook de reacties op het akkoord op de liveblog hierover

Over een ander heikel punt, de rechten van EU-burgers die vóór het definitieve Britse vertrek uit de EU al in het VK woonden, geldt dat zij in het algemeen hun rechten behouden, ook op het gebied van Europese gezondheidszorg. De Britse rechter zal hierop toezien, maar zal zich daarbij volgens het akkoord wel laten leiden door jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie. Dit is duidelijk een compromis. De Britten wilden geen bemoeienis van het Hof van Justitie, maar indirect is daar nu toch sprake van. Een ander moeilijk punt was gezinshereniging. Nu is afgesproken dat wie op de Brexit-datum „in een duurzame relatie” zat, deze partner ook daarna nog kan laten overkomen. Voor wie een Britse verblijfsvergunning nodig heeft zullen de procedures „transparant, soepel en gestroomlijnd zijn”, en de aanvraagperiodes ruim.

Over het exacte bedrag dat het VK bij de scheiding overmaakt aan de EU werd niet meer gesproken. Daarover lijkt een eerder principeakkoord – naar schatting 50 miljard dat het VK schuldig is – nog van kracht.

,,Ik betreur de Brexit nog altijd”, zei Commissievoorzitter Juncker. ,,Maar nu is het tijd om naar de toekomst te kijken en te bouwen aan onze relatie als handelspartners en vrienden.” Hij prees May om haar ‘gentleman’s manner’ tijdens de onderhandelingen. May, op haar beurt, dankte de onderhandelaars in Brussel. „Het was geven en nemen.”

    • Stéphane Alonso
    • Tijn Sadée