SPD gaat praten met Merkel en CSU

Duitse coalitievorming

Partijleider Schulz kreeg toestemming voor gesprekken, maar het kan nog maanden duren voor er een Duitse regering is

SPD-leider Martin Schulz Foto AFP/ John MacDougall

Na een pleidooi voor de vorming van een ‘Verenigde Staten van Europa’, is SPD-voorzitter Martin Schulz donderdag herkozen als partijleider. Op een partijcongres in Berlijn kreeg hij zonder tegenkandidaat, 81,94 procent van de stemmen. Ook gaf het congres Schulz ruime steun om gesprekken met CDU/CSU te voeren over mogelijke deelname aan een nieuwe coalitie, dan wel het gedogen van een minderheidsregering.

Tegelijk werd in een lang debat duidelijk dat er binnen de SPD ook tegenstand is tegen een nieuwe zogeheten Grote Coalitie (GroKo) met de christendemocraten onder leiding van Angela Merkel. Schulz zélf verklaarde de afgelopen maanden, na het pijnlijke verlies bij de verkiezingen in september, meer dan eens met nadruk dat de SPD nu in de oppositie zou gaan.

Maar hij toonde zich alsnog tot bereid tot gesprekken met Merkel nadat haar pogingen een regering met FDP en Groenen te vormen waren mislukt en president Steinmeier een beroep op de SPD had gedaan verantwoordelijkheid voor de vorming van een regering niet uit de weg te gaan. Of het nu ook werkelijk komt tot een nieuwe regering van CDU/CSU en SPD, of gedoogsteun aan een minderheidsregering, is nog steeds niet duidelijk.

Volgende week zal Schulz spreken met Merkel en CSU-leider Horst Seehofer. In Berlijn gaat men ervan uit dat echte onderhandelingen pas in het nieuwe jaar zullen beginnen. Komt het tot een regeerakkoord, dan zal Schulz daarvoor instemming van de leden van de SPD vragen. Het kan dus nog maanden duren voor er een nieuwe Duitse regering is.

We moeten niet koste wat kost regeren, zei Schulz in zijn toespraak tot het partijcongres. „Beslissend is wat we voor elkaar kunnen krijgen.”

Hij verontschuldigde zich aan het begin van zijn rede voor zijn aandeel in de nederlaag bij de bondsdagverkiezingen van 24 september. De sociaaldemocraten haalden niet meer dan 20,5 procent. De kiezers weten niet meer waar de sociaaldemocratie voor staat, zei Schulz. „De mensen zien ons als deel van het establishment.”

Pleidooi voor Europese Unie

In zijn toespraak sloot Schulz zich verder duidelijk aan bij de Franse president Macron. Net als Macron sprak Schulz zich uit voor een Europese minister van Financiën en een eigen begroting voor de eurozone.

Uiterlijk in 2025 zou de EU een ‘Verenigde Staten van Europa’ moeten worden, op basis van een gemeenschappelijk grondwettelijk verdrag waarover in de lidstaten gestemd moet worden. Landen die zich daarbij niet aansluiten, aldus Schulz, „verlaten de EU dan automatisch”.

„Europa is onze levensverzekering”, zei Schulz, die van 2012 tot begin 2017 voorzitter was van het Europees Parlement. „Het is onze enige kans om mee te komen in de concurrentie met de andere grote regio’s in de wereld. Wij zijn de Europa-partij. Niet het Europa van de bank en multinationals. We hebben het Europa van de burgers nodig. Een Europa dat beschermt. Het sociale Europa. En dat Europa is er nu niet.”

Daarmee nam hij ook afstand van het Europese beleid van de afgelopen vier jaar, waarin de SPD deel van de regering uitmaakte. „Nóg vier jaar Duitse Europa-politiek à la Wolfgang Schaüble, kan ons continent zich niet veroorloven”, zei hij met een verwijzing naar de strenge bezuinigingsbeleid dat oud-minister van Financiën Schäuble, nu parlementsvoorzitter, eiste van landen als Griekenland.

Merkel reageerde terughoudend op het voorstel voor een ‘Verenigde Staten van Europa’. De EU zou zich beter kunnen concentreren op samenwerking op concrete terreinen als defensie. CSU-fractieleider Alexander Dobrindt noemde Schulz ‘een Europaradicaal’ die met zijn voorstel de EU verdeelt.