Schouten kiest niet tussen boer en natuur

Begrotingsdebat In haar eerste grote debat als landbouwminister, verzet Schouten zich tegen de „valse dilemma’s” tussen boeren- en natuurbelang.

Akkerland en windmolens in Flevoland. Minister Schouten (ChristenUnie) van Landbouw komt begin 2018 met een wetsvoorstel om makkelijker samen te werken bij duurzaamheidsinitiatieven. Foto ROBIN VAN LONKHUIJSEN/ANP

„Het voordeel des aardrijks is voor allen: de koning zelfs wordt van het veld gediend.” Minister Carola Schouten (ChristenUnie) haalde donderdag het Bijbelboek Prediker erbij om duidelijk maken waar ze voor staat. Haar boodschap: we moeten zuinig omgaan met de natuur en wat zij voortbrengt. „Een stukje nederigheid”, in Schoutens eigen woorden.

Deze week besprak de Tweede Kamer de begroting van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Het was het eerste grote debat voor Schouten als bewindspersoon. De vraag die boven haar optreden hing: wat voor minister wil zij worden? Eentje die vooral opkomt voor de boeren, of eentje die meer kiest voor natuurbescherming en dierenwelzijn?

Onder Schoutens directe voorgangers – allen staatssecretaris – zwaaide de politieke pendule de afgelopen jaren wild heen en weer. Henk Bleker (CDA) koos vrij rigoreus partij voor de boeren en tegen de natuurbeschermers – met fikse polarisatie als gevolg. Sharon Dijksma (PvdA) wist de twee kampen weer met elkaar aan tafel te krijgen, en oogstte daarvoor veel lof. Haar opvolger Martijn van Dam (ook PvdA) was weer zeer impopulair bij boeren, omdat zij het gevoel hadden dat zij er niet voor hen zat. Een van de dieptepunten was Van Dams plan om de groeiende melkveestapel te begrenzen, dat onverwacht sneuvelde in Brussel.

Een eerlijke prijs

Schouten wil weer verder op de weg van Dijksma, zo maakte ze donderdagavond duidelijk. Geen „valse dilemma’s” tussen natuurbehoud en boerenbelangen, maar „verbinding”, „dialoog” en „balans”. „De boer kan niet zonder natuur, en de natuur kan niet zonder boer.” Ze zei het „jammer” en „onnodig” te vinden dat er zo vaak polarisatie optreedt in het landbouwdebat.

Bij de benoeming van de verschillende problemen in de agrarische sector had Schouten oog voor burgers, boeren en natuur: van het verlies van biodiversiteit, de volksgezondheid bij grote stallen, afname van weidevogels tot de vele regels waar boeren zich aan moeten houden en de prijs die zij voor hun producten krijgen. Schouten verklaarde meermaals dat zij „een eerlijke prijs” verdienen.

Schouten begint aan haar ministersklus met een hoop krediet, zo werd duidelijk tijdens het debat. Niet alleen omdat ze Brabantse boerendochter is en onder haar voormalige collega’s in de Tweede Kamer een reputatie geniet als scherpe, inhoudelijk gedreven politica. Ze is ook de eerste minister van Landbouw in zeven jaar, met een eigen departement: het kabinet-Rutte III draaide de annexatie van de agrarische portefeuille door het ministerie van Economische Zaken terug.

Schouten deed donderdag nadrukkelijk haar best om alle partijen de hand te reiken. Ze toonde politieke behendigheid in de omgang met Dion Graus (PVV), die zoals gebruikelijk vrijwel uitsluitend hamerde op dierenwelzijn. Ze nodigde het Kamerlid uit om samen op werkbezoek te gaan bij het onlangs opgerichte Landelijk Expertisecentrum Dierenmishandeling – een aanbod waar hij gretig ja op zei.

Zelfs van de Partij voor de Dieren, de meest luidruchtige opponent van het huidige landbouwbeleid, kreeg Schouten een welwillende behandeling. Tweede Kamerlid Esther Ouwehand diende – heel uitzonderlijk – aan het eind van het debat geen enkele motie in. De minister kreeg van haar de tijd om „dieper in de problematiek te duiken”.

Ook de Kamer is verdeeld

Maar veel concrete toezeggingen deed Schouten niet. Vaak hoorde de Kamer dat bij specifieke onderwerpen nog gesprekken lopen, of onderzoek wordt gedaan.

Welke eisen gesteld worden aan jonge boeren die van de overheid 75 miljoen krijgen om een bedrijf op te zetten? Begin 2018 komt de minister daarop terug.

Hoe het makkelijker gemaakt moet worden om bij duurzaamheidsinitiatieven samen te werken, zonder op mededingingswetgeving te botsen? Het wetsvoorstel komt begin 2018.

Hoe de 200 miljoen euro, bestemd voor stoppende varkensboeren in gebieden met veel vee, precies besteed gaat worden? De eerste helft van volgend jaar hoort de Kamer meer, al herhaalde Schouten wel wat premier Rutte eerder ook zei: het is niet de bedoeling dat grote hoeveelheden varkens vanuit Noord-Brabant naar andere gebieden verschuiven.

De vraag is of het Schouten volgend jaar, wanneer de echte politieke keuzes gemaakt moeten worden, lukt om de weg van overleg en dialoog te blijven bewandelen. Ook de huidige Tweede Kamer is behoorlijk verdeeld over het landbouwbeleid, zo bleek tijdens het debat.

Een groot deel van de oppositie vindt dat er in Nederland te veel dieren gehouden worden, en dat de veestapel moet krimpen.

Coalitiepartijen CDA, VVD, CU willen vooral ‘trots’ uitstralen op de Nederlandse landbouwsector, na de Verenigde Staten de grootste wereldwijd.

Carola Schouten was tijdens de formatie de secondant van ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. Ze is consciëntieus en calvinistisch. Lees ook het profiel over haar.