Raadsleden zijn nauwelijks te vinden

Gemeenteraadsverkiezingen

Politieke partijen kunnen moeilijk kandidaat-raadsleden vinden, blijkt uit een rondgang. Dat maakt lokaal bestuur kwetsbaar.

De Raadszaal in gemeentehuis van Hardinxveld-Giessendam.

Politieke partijen hebben moeite om kandidaten te vinden voor de aankomende gemeenteraadsverkiezingen in maart. Het gebrek aan belangstelling kan het lokale bestuur kwetsbaar maken, bijvoorbeeld voor criminele infiltratie.

Ruim de helft van de partijen in middelgrote steden ondervindt strubbelingen bij het rondkrijgen van de kandidatenlijst. Vooral kleine lokale fracties hebben het moeilijk. Dat blijkt uit een rondgang van NRC langs 75 politieke partijen in 35 steden.

Om toch voldoende kandidaten op de lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen te krijgen, stoppen partijen meer energie in het werven van goede kandidaten. Soms houdt dat in dat er actief geadverteerd wordt in lokale kranten of op sociale media, of door alle leden van de partij te bellen met de vraag of er interesse is om gemeenteraadslid te worden. Sommige partijen geven aan bewust al vier jaar bezig te zijn met de werving van mogelijke nieuwe raadsleden, om een leegloop te voorkomen.

Iets minder dan de helft van de politieke partijen vraagt kandidaten niet om een verklaring omtrent het gedrag (vog), zo blijkt uit de rondgang. Veel partijen geven aan dat ze de meeste van hun kandidaten „al jaren” kennen en daarom een extra screening niet nodig vinden.

De Nederlandse Vereniging voor Raadsleden en de Gelderse commissaris van de Koning waarschuwden deze zomer in NRC voor criminele infiltratie van raadsfracties. Onder meer door de kleine vijver waaruit partijen kunnen vissen, zou het voor criminelen eenvoudiger zijn om binnen een partij voet aan de grond te krijgen. Criminelen kunnen belang hebben bij vertrouwelijke informatie die in het lokale bestuur rondgaat: bestemmingsplannen, vergunningen of de bestrijding van de misdaad.

Ook bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2014 was het vinden van gemeenteraadsleden een moeizaam proces. In 2014 zei 40,2 % van gemeenten „enige tot veel moeite” gehad te hebben met vinden van geschikte kandidaten, vertelden ze het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen. In 2012, was dat 45,7 procent. Het cijfer voor de komende gemeenteraadsverkiezingen wordt in januari bekend.

Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties bracht begin dit jaar een gids uit om lokale partijen te helpen kandidaat-raadsleden te screenen. In deze Handreiking Integriteitstoetsing wordt partijen aangeraden om kandidaten naar een verklaring omtrent het gedrag (vog) te vragen. Daarnaast bevat de gids een vragenlijst die lokale partijen kunnen voorleggen aan hun kandidaten.

De gids van het ministerie is in de lokale politiek lang niet overal bekend, zo blijkt uit de rondgang. De minister zal de handreiking opnieuw onder de aandacht brengen bij het lokale bestuur. Daarnaast wordt onderzocht of er, naast de vragenlijst en de vog, nog meer instrumenten moeten komen om politieke ambtsdragers bewust te maken van integriteitsrisico's.

De Vereniging van Raadsleden noemt het „niet verkeerd dat partijen buiten de eigen vertrouwde vijver zoeken” al moeten partijen „alert zijn”.

Emile Kolthoff, lector ondermijning bij Avans Hogeschool, zegt in een reactie op de rondgang dat het bewustzijn onder lokale partijen „minimaal” is. „Het lijkt er nu op dat we voor de komende verkiezingen te laat zijn. De selectie voor de kandidatenlijsten is niet op orde.”