Kan Jared Kushner nog aan vrede werken?

VS-Israël-Palestijnen

Wat wil de regering Trump met Israël? Trumps schoonzoon en adviseur speelt andere kaarten dan Trump zelf.

Jared Kushner, schoonzoon en adviseur van Donald Trump Jonathan Ernst/Reuters

Toen president Donald Trump in het Witte Huis zijn historische aankondiging deed Jeruzalem als hoofdstad van Israël te erkennen, ontbrak opmerkelijk genoeg de man die namens hem onderhandelt in het Midden-Oosten: zijn schoonzoon en adviseur Jared Kushner.

Nu het hoge woord van de president eruit is, is het niettemin aan Kushner om de gevolgen in goede banen te leiden. Aan hem heeft de president de monumentale taak toebedeeld vrede te brengen tussen Israël en de Palestijnen. „Als jij geen vrede kunt sluiten in het Midden-Oosten, kan niemand het”, aldus Trump vlak voor zijn beëdiging bij een optreden tegen zijn schoonzoon, de man van Trumps dochter Ivanka.

Inmiddels werkt Kushner, een 36-jarige projectontwikkelaar zonder eerdere diplomatieke ervaring, al maanden achter de schermen aan een vredesplan. Maar zijn positie lijkt aangetast nu de aankondiging van zijn schoonvader de status van de Verenigde Staten als onafhankelijke bemiddelaar heeft geschaad.

Bovendien is het onduidelijk of, en zo ja hoe, de aankondiging van Trump past in een bredere strategie van zijn schoonzoon. De president zweeg daarover, en wekte daarmee de indruk dat er geen verband bestaat.

Lees ook: Trump erkent Jeruzalem als hoofdstad Israël

„Een belangrijke stap als deze, waarmee tientallen jaren van beleid en diplomatie overboord gaan, moet worden gezet in een breder verband van een plan voor succes”, zei James Cunningham, een voormalige ambassadeur van de VS in Israël, tegen CNN. „Er lijkt geen enkele aanwijzing te zijn dat dat het geval is.”

Complicerende stap

Ook al vóór Trumps complicerende stap was er scepsis dat Kushner een doorbraak zou kunnen bereiken bij vredesoverleg in het Midden-Oosten, een dossier waar ervaren krachten voor hem hebben gefaald. Kushner, telg uit een rijke orthodox-joodse familie uit New Jersey die nauwe banden onderhoudt met Israël, werkt namens het Witte Huis aan zijn vredesplan met onder meer de jurist Jason Greenblatt als onderhandelaar.

Dat gebeurt grotendeels buiten de traditionele diplomatie om. Zo tast Minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson volgens persbureau Bloomberg in het duister over de activiteiten van Kushner, met wie hij slecht overweg kan. Tillerson was volgens Amerikaanse media juist tegen erkenning van Jeruzalem als hoofdstad van Israël.

Trump vertrouwt zijn schoonzoon echter als weinig anderen. De zakenman met zijn jongensachtig uiterlijk, die het vastgoedimperium van zijn familie op jonge leeftijd overnam wegens strafvervolging van zijn vader, ontpopte zich tijdens de campagne tot een invloedrijke adviseur van Trump – en tot een cruciale liaison met de Joodse gemeenschap.

Lees ook Trumps stap heeft vooral gevolgen voor VS zélf

Kushner had een leidende rol bij de toespraak die Trump in maart 2016 hield voor AIPAC, de invloedrijke pro-Israëlische lobbyorganisatie in de VS, waarin Trump beloofde dat Israël onder zijn presidentschap niet meer op een „tweederangs” manier zou worden behandeld. Ook beloofde hij de Amerikaanse ambassade te zullen verplaatsen van Tel Aviv naar Jeruzalem – een belofte waaraan hij deze week gevolg gaf.

Alliantie met Saoedi-Arabië

In de voorbije maanden heeft Kushner diverse bezoeken gebracht aan het Midden-Oosten. Hij lijkt te hebben ingezet op een alliantie met de nieuwe kroonprins van Saoedi-Arabië, de 32-jarige Mohammad bin Salman - een generatiegenoot. Volgens CNN streeft Kushner naar een vredesakkoord gesteund door Saoedi-Arabië, waarbij een Palestijnse staat wordt gesticht. In ruil voor Saoedische steun zouden de VS Riad bijstaan bij hervormingen en weerstand tegen Iran.

Lees ook: De definitieve ondergang van de Verenigde Staten is afgelopen week begonnen, schrijft Frans Verhagen. Het einde van een wereldmacht is geen prettig gezicht

Volgens The New York Times zijn de ingrediënten van het plan „meer in het voordeel van de Israëliërs dan welk ander plan ook dat ooit is omarmd door de Amerikaanse regering”, schreef de krant op basis van bronnen met kennis van een recent onderhoud tussen de Saoedische kroonprins en de Palestijnse president Mahmoud Abbas. Zo zou de Palestijnse staat bestaan uit niet aan elkaar grenzende gebieden en zouden de meeste Israëlische nederzettingen gehandhaafd blijven – posities die onaanvaardbaar zijn voor de Palestijnen.

Minister van Buitenlandse Zaken Tillerson is het hier niet mee eens. Hij vindt het onverstandig om het vredesplan zo sterk te laten afhangen van de jonge Saoedische kroonprins, en wil ruimte houden om met Saoedi-Arabië van mening te verschillen, bijvoorbeeld over Qatar, waar de VS een basis hebben. Confrontaties tussen de twee zouden mede hebben geleid tot speculaties dat Tillerson binnenkort het veld moet ruimen.

Het helpt niet dat Kushner, die de publiciteit zorgvuldig mijdt, zelden iets zegt over zijn strategie – of over welk onderwerp dan ook. Dat kan te maken hebben met zijn omstreden positie. Niet alleen trad hij als adviseur aan onder beschuldigingen van nepotisme, ook staat hij centraal in de Rusland-affaire die Trump al ongeveer een jaar achtervolgt.

Rusland-affaire

Volgens Amerikaanse media was Kushner de „hooggeplaatste functionaris van het transitieteam” die de inmiddels aangeklaagde voormalige Nationale Veiligheidsadviseur van het Witte Huis, Michael Flynn, opdracht gaf contact te zoeken met de Russische ambassadeur in Washington, Sergei Kisljak. Daarmee lijkt de schoonzoon van de president nadrukkelijk in beeld gekomen van Robert Mueller, de speciale aanklager die de Ruslandconnecties van Trump en zijn entourage onderzoekt.

Ook lobbyde het team van Trump tijdens de transitieperiode tegen het besluit van de toenmalige president Obama om een VN-resolutie tegen de bouw van nederzettingen door Israël niet te blokkeren in de Veiligheidsraad (de VS onthielden zich van stemming). Dat druist in tegen het Amerikaanse gebruik dat er maar één president tegelijk is.

Kushners rol hierbij was in het gunstigste geval een beginnersfout. Maar volgens critici zat er meer achter. Zij wijzen erop dat Kushner persoonlijk betrokken was bij de financiering van Israëlische nederzettingen. Volgens Newsweek verzweeg hij bij zijn aantreden tegenover de Office of Government Ethics dat hij van 2006 tot 2015 aan het hoofd stond van de Charles and Seryl Kushner Foundation, een familiestichting die nederzettingen financierde. Evenals zijn schoonfamilie heeft Kushner de verdenking van belangenverstrengeling en gebrek aan openheid op zich geladen.

Lees ook het profiel van Jared Kushner: de trouwe schoonzoon zonder politieke ervaring

Volgens bronnen in Washington verliest Kushner wegens al die problemen momenteel invloed in het Witte Huis. Stafchef John Kelly zou ijveren om Kushners rol in de West Wing terug te dringen.

Zeldzaam optreden

Tijdens een zeldzaam openbaar optreden bij denktank Brookings in Washington, afgelopen zondag, hield Kushner zich op de vlakte. Bij een podiumgesprek van een half uur op de jaarlijkse conferentie over Amerikaans-Israëlische betrekkingen van denktank Brookings beperkte hij zich tot beleefd- en algemeenheden.

Maar Kushner hield vol dat vrede in het Midden-Oosten „haalbaar” is voor de regering-Trump. Zijn argument was dat niemand voor mogelijk hield dat Trump de verkiezingen zou winnen, en dat is tenslotte ook gelukt. „De president heeft een lange carrière waarin hij dingen bereikt die volgens veel mensen onmogelijk zijn”, aldus Kushner. „Ik ben optimistisch dat er veel hoop is om het tot een goed einde te brengen.”

Bekijk hier het gesprek met Jared Kushner:

Donderdag braken rellen uit in de Gazastrook en op de Westelijke Jordaanoever, waarbij tientallen Palestijnen gewond raakten.

    • Frank Kuin