Column

De emancipatie van de Nederlandse vader op tv

Zap Op woensdag staat de moderne vader centraal op NPO 3. De dramaserie Papadag zit helaas vol clichés, het reportageprogramma van aanstaande vader Jan Versteegh doet het een stuk beter.

Jan Versteegh (links) ondergaat een psychologische test in Jan wordt vader (BNNVARA)

Twintig jaar geleden was de Nederlandse vader volgens een SIRE-campagne een man die op zondag het vlees kwam snijden en die verder niet veel benul had van wat er in huis voorviel. Inmiddels verschuift dat, al is nog niet precies duidelijk wat precies het eindresultaat is of wordt. Maar de woensdag op NPO3 biedt op het oog materiaal voor een kleine fenomenologie van de nieuwe Nederlandse vader, met de dramaserie Papadag (AVROTROS) en de reportagereeks Jan wordt vader (BNNVARA).

Bij het eerste programma moest ik wel wat overwinnen. ‘Papadag’, for crying out loud. Dat al vaak vergeefs gesmade begrip lijkt voortgekomen uit de gedachte dat één dagdeel zorg al een bovenmenselijke prestatie voor een mannetje is. Zo ook in de serie, die draait om vier vaders (en een homostel met kindertwijfel) die in meerderheid mannen zijn die liever iets anders zouden doen dan voor een baby zorgen. Iets met werk. Of met seks. Of seks en werk en een borrel.

Zo is er de oudere man (type overgesoigneerde NRC-lezer) die op een zijspoor is gerangeerd in het zakenleven, de nachtbrakende DJ wiens vriendin met een postnatale depressie naar India is vertrokken, de bouwvakker die door de ziekte van zijn schoonmoeder een dag per week thuis moet blijven. De enige die wel een voorbereidende gedachte aan het vaderschap wijdde, is een neurotische, linksige opvoedfascist. Die wel voor het meeste comic relief zorgt.

Er valt veel herkenbaars te turven voor de ervaringsdeskundige (v/m) in het gehannes met karretjes, luiers, rust, reinheid, regelmaat en de overschoentjes van de crèche die op de merkwaardigste momenten nog om je voeten blijken te zitten. Wat minder aardig gezegd: Papadag zit vol clichés – en er wringt méér. De leidende vraag lijkt hier te zijn: hoe is het om een ouder te zijn als je geen vrouw bent? Terwijl de vadervraag die je beantwoord wilt zien, net een andere is: wat betekent het om een ouder te zijn als je een man bent?

Wat dat betreft is de korte serie Jan wordt vader van presentator en aanstaande vader Jan Versteegh (31) een verademing. Daarin verdiept Versteegh zich in zijn voorland als ouder. Zo ondergaat hij een psychologische test waaruit hij naar voren komt dat hij redelijk geschikt lijkt voor het vaderschap, al zal er wel wat meer flexibiliteit van hem worden gevraagd. Ook bezoekt hij een bijeenkomst van Vadervuur, een praatgroep die door een van de deelnemers wordt gekarakteriseerd als een AA voor vaders.

Om iets te begrijpen van de werking van slaaptekort laat hij zich martelen aan de universiteit in Groningen, waar hij een nacht doorbrengt met elektroden op zijn hoofd, eens in de anderhalf uur wordt gewekt door babygehuil en dan een rij rekensommen moet maken. (Ter geruststelling aan Versteegh: flesvoeding geven is leuker dan rekenen.)

Het prettige van Jan wordt vader, is dat vaderschap door de makers niet wordt gedefinieerd door verschillen (of overeenkomsten) met moederschap. De vader is geen plaatsvervanger van of aanvulling op de echte ouder, maar een fenomeen op zichzelf. Hier zien we de emancipatie van de vader – in elk geval een stapje in die richting.

Op een lagere school ontdekte Versteegh intussen nog een belangrijk kenmerk van de hedendaagse vader. De kinderen waren best te spreken over hun vaders, op één detail na. „Hij zit altijd op zijn telefoon”, verklaarden er vijf. En de zesde zei: „Hij zit steeds op de wc. Te lezen op zijn telefoon.” SIRE kan alvast beginnen aan een nieuwe campagne: ‘Wie is die man die altijd op zijn telefoon zit?’